Nga Vincent Yūsui van Gerven Oei, The Albanian Mechanism
Komisariati i Policisë Nr. 3 në Rrugën e Mine Pezës ishte zyra e parë e policisë që vizitova kur u shpërngula në Shqipëri në vitin 2010. Në atë kohë, aty funksiononte Zyra e Migracionit dhe e Policisë Kufitare, ku shkova për të aplikuar për lejen time të parë të qëndrimit, me afat njëvjeçar.
E kisha përgatitur të gjithë dokumentacionin, ose të paktën kështu mendoja, dhe hyra në një ambient pritjeje disi të errët dhe të amortizuar, pranë ndërtesës së paraburgimit. Pas sportelit nuk kishte askënd; punonjësit kishin dalë për kafe. Kur njëri prej oficerëve u kthye – nuk më kujtohet cili prej tyre, “i miri” apo “i keqi” – më priti me një vështrim të habitur dhe kureshtar. Kështu nisi turi im i parë i madh nëpër institucionet shtetërore shqiptare: Ministria e Punës, Dhoma e Tregtisë, Zyra e Tatimeve, Bashkia e Tiranës, në kërkim të dokumenteve të duhura.
Disa vite më vonë, Edi Rama kishte ardhur në pushtet dhe zyra e migracionit ishte zhvendosur në një godinë krejt të re në Laprakë, me punonjës që dukshëm ishin trajnuar me fonde të Bashkimit Europian. Jo vetëm ambientet dhe punonjësit ishin më profesionalë, por edhe e gjithë procedura ishte më e centralizuar dhe më e thjeshtëzuar. Ndonëse më detyruan të kthehesha disa herë, kishte një listë të qartë dokumentesh, orare të besueshme shërbimi, një ambient pritjeje dhe shumë emigrantë të tjerë që, njësoj si unë, po plotësonin dokumentacionin. Ende më duhej të këmbëngulja herë pas here dhe të merrja me vete një “mik”, por, në përgjithësi, përvoja ishte disi më pak aventureske se më parë. Shqipëria po hapej ndaj botës dhe ishte e etur për t’u bërë pjesë e BE-së.
Kohët e fundit, zyra e migracionit është zhvendosur në periferi të Tiranës, në Sharrë, në ambientet stërvitore të Forcave të Ndërhyrjes së Shpejtë (FNSH). Zyra është e hapur vetëm për një interval të shkurtër kohor, nga ora 12:00 deri në 14:00. Kur mbërrita atje në mes të verës, pashë një grup të madh punëtorësh emigrantë nga Filipinet, të mbledhur në hijen e pakët që ofronte porta e hyrjes. Disa nomadë dixhitalë, të humbur e të hutuar, qëndronin në anën tjetër të rrugës me pluhur, të pasigurt nëse ai ishte vërtet institucioni i migracionit. Nuk kishte asnjë tabelë orientuese. Vetë “zyra”, nëse mund të quhej e tillë, përbëhej nga dy dhoma pa asnjë shenjë identifikuese dhe thuajse të pamb mobiluara, me disa karrige jashtë, ku mund të dëgjoje të shtënat e stërvitjes në poligonin pranë kazermave të policisë, ndërsa qëndroje në diellin përvëlues të mesditës.
Megjithëse i kisha përgatitur të gjitha dokumentet e renditura në faqen zyrtare të Ministrisë së Brendshme, në çdo vizitë të radhës punonjësit, gjithnjë e më armiqësorë dhe të paaftë, më parashtronin kërkesa të reja, duke m’i bërtitur. Mendova t’i korruptoja, por ndonjëherë thjesht nuk e meritojnë as paratë e tua.
Të gjitha këto më kaluan nëpër mendje kur mbrëmë u ktheva sërish në Komisariatin e Policisë Nr. 3 në Rrugën e Mine Pezës, këtë herë në pjesën e pasme të një makine policie, i prangosur me Jonin, një kamarier nga Librazhdi, dhe me sytë e verbuar nga një dozë e freskët gazi lotsjellës. Në fakt, këto mendime nuk më erdhën në mendje deri më vonë, kur ndodhesha në qelinë e ndalimit, sepse kur sytë të janë mbushur me gaz lotsjellës, mund vetëm të ulërish nga dhimbja dhe zemërimi, ndërsa truri praktikisht ndalon së kryeri çdo funksion më të lartë, siç është të menduarit për një alegori mbi zyrat e migracionit.
2011
Protestat e 21 janarit 2011, të thirrura nga Partia Socialiste e Ramës kundër qeverisë së koalicionit të Sali Berishës dhe Ilir Metës, pas një skandali të madh korrupsioni që përfshinte ryshfete të paguara për Metën, shënojnë fillimin e karrierës sime si gazetar që shkruan për Shqipërinë.
Më është dashur ta kujtoj shpesh këtë episod teksa kam ndjekur përshkallëzimin e Revolucionit të Flamingove gjatë javëve të fundit: dhunën masive, pa dallim dhe të paligjshme të policisë; talljen e kryeministrit përballë vuajtjeve të popullit shqiptar dhe deklaratat e tij publike gjithnjë e më të çakërdisura e të paparashikueshme; si dhe indiferencën e llogaritur të Komisionit Europian.
Kjo është një pjesë e asaj që shkrova atë ditë, në vitin 2011:
[…] U nisa nga shtëpia rreth orës 14:30 dhe, kur mbërrita pas Kryeministrisë, takova disa miq në rrugë, të cilët thanë se kjo ishte një ‘grusht shteti’, ‘njësoj si në ’97-ën’. U drejtuam së bashku drejt bulevardit kryesor, por u detyruam të ktheheshim për shkak të gazit lotsjellës, i cili, i shtyrë nga era në drejtimin tonë, na digjte fytin dhe sytë. U ngjita në Piramidë për të pasur një pamje të përgjithshme të situatës dhe, brenda gjysmë ore, pashë pesë makina që u përfshinë nga flakët. Njerëzit në sheshin përpara Piramidës shkatërruan pllakat e trotuarit për të hedhur gurë drejt Policisë Ushtarake që ruante Kryeministrinë. U dëgjuan disa shpërthime. […]
Pas rreth një ore hedhjesh me gurë dhe shkatërrimit të dy furgonëve të policisë pranë Kryeministrisë, protestuesit nisën një sulm frontal ndaj Policisë Ushtarake rreth orës 15:30, duke e detyruar atë të tërhiqej brenda portës së Kryeministrisë. Dy furgonët e policisë u dogjën. Më pas policia nisi të qëllonte, me sa pretendohej, me plumba gome, por në atë moment unë u detyrova të largohesha nga pozicioni im në Piramidë. Teksa ecja për të takuar disa miq në një kafene, dëgjoja të shtëna armësh (gjysmëautomatike) që vinin nga drejtimi i bulevardit kryesor. Në televizorin e kafenesë pashë se protestuesit kishin çarë njërën prej portave të Kryeministrisë.
Në këtë moment (ora 17:30), protesta duket se ka përfunduar pak a shumë. Sipas News 24, bulevardi është pastruar nga demonstruesit, por ndërtesat e ‘Twin Towers’ duket se janë plaçkitur. […]”
2026
Pesëmbëdhjetë vjet më vonë, dje u nisa sërish nga shtëpia rreth orës 14:30 për t’u bashkuar me disa miq në protestën përpara Ministrisë së Arsimit. Ishte një pamje dëshpëruese. Disa mbështetës të Partisë Demokratike u drejtoheshin me fjalë fyese anëtarëve të Lëvizjes Bashkë, duke brohoritur “Rama në burg, Qori në burg” dhe “Poshtë komunistat”, ndërsa studentët përpiqeshin t’i mbulonin thirrjet e tyre me sloganin origjinal: “Rama në burg, Berisha në burg”.
Grupet nacionaliste dhe protofashiste brohorisnin “Shqipëria për shqiptarët, poshtë tradhtarët”, ndërsa studentët u përgjigjeshin me “Ne jemi opozita”. Pas gjithë këtyre muajve, protesta dukej sikur po protestonte kundër vetvetes, përpara skeletit të zbrazët dhe të rrënuar të ministrisë. Të gjithë prisnin. Prisnin diçka. “Rama ik!”
Në një moment, disa protestues të maskuar të të ashtuquajturit “grupi i zjarrit” shtynë drejt vijës së parë të përballjes disa kazanë mbeturinash të mbushur me materiale të djegshme dhe u vunë flakën në mënyrë ceremoniale. Policia u përgjigj me breshërinë e parë të ujit nga autobotët e ujit. E gjithë skena kishte diçka çuditërisht ritualistike, sikur të ndiqte një skenar të përsëritur dhe të përsosur përmes provave të shumta gjatë një kohe të gjatë.
Disa granata lotsjellëse mjaftuan për t’i shtyrë protestuesit nga Rruga e Durrësit drejt Katedrales Ortodokse. Prej andej, përreth cepit të hyrjes së nxirë të Ministrisë së Mjedisit, drejt Bulevardit “Dëshmorët e Kombit” dhe Kryeministrisë, ku turmën e prisnin disa autobotë të tjerë me ujë dhe forca policore të armatosura.
Nuk ndodhi ndonjë gjë e veçantë teksa muzgu ra mbi Tiranë. Të njëjtët të rinj të maskuar mblidhnin gurë dhe i hidhnin drejt policisë. Disa molotovë u hodhën drejt autobotit të ujit të parkuar anash Kryeministrisë. Asgjë nga këto nuk dukej se kishte ndonjë rëndësi të veçantë, ndërsa grupe të vogla protestuesish takoheshin dhe bisedonin në bulevard.
U gëzova kur dallova disa miq të vjetër, të cilët nuk i kisha parë prej kohësh, si dhe studentë të cilëve dikur u kisha dhënë mësim mbi Alain Badiou-n, por që tashmë ishin rritur dhe ishin bërë aktivistë politikë.
Të njëjtët të rinj të maskuar të mëparshëm po përpiqeshin tani ta zhvendosnin turmën drejt një pozicioni mes Parkut Rinia dhe Bankës Kombëtare. Disa njerëz përreth meje komentonin se ishte një kurth dhe një diversion, dhe se askush nuk ishte i sigurt nëse këta të rinj ishin vërtet pjesë e protestës apo njerëz të infiltruar nga qeveria. Por, sapo një turmë nis të lëvizë, është e pamundur ta ndalosh. Kështu përfundova edhe unë, së bashku me miqtë e mi, në trotuarin pranë Parkut Rinia. Po bëhej vonë dhe askush nuk dukej se po lëvizte.
Një mik u largua për të darkuar, pastaj një tjetër. Pikërisht kur po bëhesha gati të largohesha për takimin tim të darkës, policia nisi të afrohej me autobotët e ujit, ndërsa njëkohësisht po sulmonte nga të gjitha anët, duke kaluar përmes Parkut Rinia. Teksa po ecja drejt shatërvanit, u përballa me rreth pesë oficerë policie të armatosur, të cilët më arrestuan.
Për njëfarë kohe ata debatuan nëse duhej apo jo të më arrestonin. Disa donin të më linin të lirë, të tjerë këmbëngulnin të më merrnin me vete. Asnjëri prej tyre nuk mund të më jepte ndonjë arsye konkrete. Në fund, dy prej tyre më shoqëruan drejt një furgoni policie.
Një gazetare tjetër pa që po arrestohesha dhe nisi të thërriste emrin tim, ndërsa po më filmonte teksa më largonin. Oficeri që qëndronte në të majtën time e spërkati me forcë në fytyrë me gaz lotsjellës, ndërsa më hodhi edhe mua një dozë. U verbova menjëherë.
Më futën me forcë në furgonin e policisë dhe kontrolluan trupin dhe sendet e mia personale. U identifikova, por, natyrisht, një shkrimtar holandezo-kinez që shkruan për Shqipërinë është një objektiv i lehtë për t’u tallur. “Edhe unë kam shkruar një libër!”, më bërtiti njëri prej tyre. “Do të shkruash edhe për ne?” Një oficer tjetër, ndoshta disi më i vetëdijshëm për situatën, u tha të tjerëve të pushonin.
Më nxorën nga furgoni, më futën në një makinë policie, më vunë prangat duke më lidhur me Jonin dhe u nisëm drejt komisariatit. Nga lëvizjet e makinës mund të kuptoja se po shkonim drejt Komisariatit të Policisë Nr. 3 në Rrugën e Mine Pezës.
Kur hyra në komisariat, ende nuk shihja dhe ndieja dhimbje të tmerrshme. Brenda kërkova ndihmë mjekësore nga kushdo që ndodhej aty, pasi kjo ishte një nga të drejtat e mia. Më lejuan ta laja shkurtimisht fytyrën me ujë të rrjedhshëm, por ende mezi shihja. Askush nuk më lexoi të drejtat dhe as nuk më informoi për arsyen e arrestimit. Më vendosën në një qeli ndalimi.
Dhimbja therëse dhe verbimi i shkaktuar nga gazi lotsjellës filluan dalëngadalë të zbeheshin, duke u shndërruar në një dhimbje koke të mpirë dhe të përziera. Por, të paktën, tashmë mund të shihja përsëri. Shpejt kuptova se ndodhesha në një lloj qelie “luksoze”, të cilën ma kishin rezervuar për shkak të pasaportës sime të huaj. Disa oficerë hynë brenda për të bërë shaka me “televizorin” (që, natyrisht, nuk ekzistonte).
Më vizituan oficerë të gradave të ndryshme, me dhe pa uniformë, dhe vazhdimisht pa asnjë shenjë identifikimi, të cilët më kërkonin të dhënat personale. Shkrova emrin e babait, të nënës dhe emrin tim në letra ngjitëse, copa të grisura letre dhe shënime në telefon.
Një oficer hyri brenda duke bërtitur se kishin pamje filmike ku unë hidhja gurë drejt policisë dhe se “shefi” (duke treguar tavanin) do të vendoste për fatin tim. Kërkova të telefonoja ambasadën holandeze, por kërkesa ime u refuzua. Edhe pas disa orësh, askush ende nuk më kishte lexuar të drejtat dhe nuk më kishte informuar për veprën penale që pretendohej se kisha kryer.
Më në fund, një oficer hyri me një copë letër: të drejtat e mia. Dokumenti nuk kishte datë dhe as orën se kur më ishin komunikuar këto të drejta. Pa dyshim, këto të dhëna do të plotësoheshin më vonë, në mënyrë që të përputheshin me orën që do të shënonin në regjistrin e ndalimit. E firmosa; dhimbja kishte shuar çdo dëshirë për të luftuar apo për të kundërshtuar padrejtësinë që mund të kisha ndier. Në vend të tyre, kishte ardhur një ndjenjë tjetër: një ndjenjë e tmerrshme.
Sepse në momentin kur pashë oficerët e policisë që po afroheshin drejt meje përpara Taiwan-it, e dija: do të shkruaj për këtë. Tani e di se si duhet ta përfundoj librin tim – në burg.
Që nga ai çast e tutje, pavarësisht dhimbjes, interesi im i vetëm ishte të mbaja mend detajet, të kujtoja sa më shumë prej tyre: talljet e oficerëve të policisë; ndjesinë e këmbës së Jonit pranë këmbës sime, ndërsa makina e policisë i binte borisë mes trafikut; shkallët e vogla në hyrje të komisariatit; pesë palët e çizmeve që pashë kur munda të hapja sytë për herë të parë; drurin e stolit në qeli, i bërë nga të njëjtat dërrasa që përdoren për tarracat e kafeneve; derën e gdhendur me emra vendesh (Dibra, Kukësi, Hasi), nofka dhe një svastikë; telat elektrikë të zbuluar; guaskën e tualetit të mbushur me bishta cigaresh; tryezën në korridorin jashtë qelisë sime, ku dy oficerë, njëri ende i veshur me pajisjet mbrojtëse, plotësonin dokumentet e mia me shkrim dore të ngathët, pa pasur para syve as edhe një kompjuter të vetëm; çantën dhe shishen time të ujit në dysheme, helmetën e bardhë dhe maskën kundër gazit mbi tryezë; rripin e Jonit; mbështjellësen e çokollatës Milka që kisha ngrënë përpara Ministrisë; shishe të ndryshme uji të kthyera në tavllë duhani; një televizor pa lidhje, në të cilin shfaqej vetëm menuja e kanaleve dixhitale.
Oficerë të ndryshëm më fotografuan disa herë, gjithmonë me telefonat e tyre personalë dhe në poza të ndryshme, me dhe pa maskën time kundër gazit. Por, në atë pikë, nuk më interesonte aspak drejtësia, as për veten dhe as për dikë tjetër. Mendoja vetëm për një gjë: si ta shkruaja paragrafin e parë të këtij teksti.
Psikoterapisti im dikur më kishte ndihmuar të kuptoja se shkrimi është një strategji përballimi për mua, dhe dukej se kjo strategji kishte hyrë në veprim me gjithë forcën e saj, teksa ecja në rrathë të vegjël në qelinë time VIP.
Në një moment, risia e mbërritjes sime kishte humbur dhe unë kisha firmosur një mori dokumentesh, ndaj të cilave çdo avokat i aftë, pa dyshim, do të kishte paraqitur kundërshtime. Gjatë orëve të mëvonshme të pritjes pa asnjë angazhim (ata mund të më mbanin deri në pesë orë), u përpoqa të nisja një bisedë me oficerin e ri që më ruante. Le ta quajmë Bledi.
Bledi ishte në fillim të të njëzetave dhe vinte nga jugu i vendit. Kishte vetëm dy muaj që ishte bërë pjesë e forcave të policisë dhe e kishin transferuar në Tiranë kur nisën protestat studentore. Bisedat tona ndërpriteshin shpesh nga oficerë të tjerë që hynin në korridor, por sapo mbetej sërish vetëm, ai tregohej i sjellshëm dhe i gatshëm për të biseduar. Po bëhej vonë dhe ai ishte në fund të një turni që, në thelb, kishte zgjatur 24 orë. Të hënën mund të kthehej në shtëpi për dy javë.
Pas hekurave të derës së qelisë sime u shfaq një fytyrë tjetër, ajo e një oficereje të policisë gjyqësore që fliste anglisht. Quhej Alba. Ajo do të merrte deklaratën time. Alba më pyeti nëse dëshiroja një avokat dhe unë i thashë se doja të telefonoja ambasadën holandeze. Kjo i shkaktoi një shprehje të lehtë paniku në fytyrë. Pasi nuk arritën ta kontaktonin ambasadën në atë orë, më në fund më lejuan të përdorja telefonin tim për të telefonuar drejtpërdrejt sekretarin e ambasadës.
Kjo duket se pati njëfarë ndikimi dhe, më në fund, m’u lejua të jepja deklaratën. E ndoqa Bledin lart, ku, në fund të korridorit, një dritare e madhe lejonte të hynte ajër i freskët mbrëmjeje. U ndala për ta thithur atë. “Qëndro larg dritares”, më tha Bledi. “Herën e fundit një reper u arratis nga aty dhe, nëse arratisesh edhe ti, atëherë më mirë të hidhem edhe unë.”
Tryeza e Albës ishte e mbuluar me dokumente të shënuara “sekret” dhe “konfidenciale”. Lidhja e saj me internetin nuk funksiononte. Tryeza ngjitur ishte mbushur me shishe me solucion për shpëlarjen e syve.
“Do të më duhej vërtet njëra prej tyre”, bëra shaka.
“Të konfiskuara nga protestuesit”, më tha ajo.
Kush i konfiskon mjetet mjekësore? Për të provuar çfarë?
Në mur varej një punim në dru, në stilin e realizmit socialist, që paraqiste një malësor nga veriu i Shqipërisë duke gdhendur lule rreth një ylli komunist.
“Të pëlqen ajo gjëja?”, më pyeti kur më kapi duke e parë.
“Kam shkruar një libër për monumentet komuniste”, i rrëfeva.
Pasi përfundoi dokumentacioni zyrtar, avokatja e caktuar nga shteti më pyeti, ndërsa oficerët e policisë ishin ende në dhomë, se çfarë mendoja për protestat.
“Mos u shqetëso”, më tha ajo, “ajo e ka mbaruar shkrimin. Mund të flasim lirisht.”
“Nuk do të të pëlqejë kjo pjesa e fundit”, më tha Alba. Telefoni im do të sekuestrohej si “provë”.
“Merr frymë pak”, më tha avokatja. “Nuk ke çfarë të bësh. Thjesht firmosi dokumentet.”
Isha i fundit për atë natë dhe Alba ishte e lumtur që më në fund mund të shkonte në shtëpi, pasi kishte dy muaj që ishte në leje mjekësore pa pagesë.
“Tani je i lirë të largohesh.”
Nuk mora asnjë kopje të dokumentit pa datë për të drejtat e mia, të cilin e kisha firmosur më herët, të procesverbalit apo të ndonjë dokumenti që lidhej me sekuestrimin e telefonit tim. Por kisha një letër ngjitëse me numrin e telefonit të avokates. Sigurisht, mund të kisha provuar të kontaktoja një avokat më të aftë. Por isha i lodhur, i uritur dhe doja të shkoja në shtëpi. Trupat tanë gjithmonë na tradhtojnë.
Bledi më shoqëroi sërish poshtë. Më lejoi të ulesha në korridor, në vend që të kthehesha në qeli.
“Po tani?” e pyeta.
“Tani presim.”
“Çfarë presim?”
“Që të të lejojnë të largohesh, që edhe unë të shkoj në shtëpi.”
Joni na u bashkua për një cigare. Ai kishte marrë një gjobë prej 5 mijë lekësh për bllokim të rrugës. “A mund të lexosh çfarë shkruan këtu?”, më pyeti. Babai i tij po e priste tashmë jashtë.
Herë pas here, oficerë të ndryshëm hynin dhe dilnin. Njëri prej tyre, që me sa duket kishte trajtuar çështjen e Jonit, i tregoi këtij të fundit në mënyrë kërcënuese të gjithë dokumentacionin, përfshirë fotografi bardhezi me rezolucion të lartë nga protestat.
“Kemi pamje filmike shumë të mira”, e ngacmoi.
“I keni marrë me dronë ato pamje?”, pyeta unë.
“Diçka e tillë, diçka e ngjashme me dronin!”
Oficeri vazhdoi ta intimidonte Jonin në korridor.
“I ke harruar të gjitha gjërat që Edi Rama ka përmirësuar për ne? Rrugët më të mira, pagat më të larta, arsimin më të mirë? I ke harruar të gjitha këto? Ti thjesht bërtet ‘Rama ik!’ pas gjithë atyre që ka bërë për ty! Nuk e di as vetë çfarë kërkon!”
Joni nuk u ndikua aspak.
“Unë thjesht dua të ndryshojë qeveria.”
Oficeri u kthye nga unë.
“Ti, shkrimtar, a nuk kam të drejtë?”
“Pyetja vërtet interesante është se përse kaq shumë njerëz duket se i kanë harruar të gjitha të mirat që Rama, me sa duket, ka bërë për ta. Pse mendon se ndodh kjo?”, iu përgjigja.
Pak më vonë, kur mbetëm sërish vetëm, e pyeta Bledin:
“Edhe ti ke qenë jashtë, apo ke qëndruar vetëm në zyrë?”
“Sigurisht që kam qenë”, u përgjigj ai. “Në fakt, kjo është dita ime e parë brenda.”
“Si ishte të ishe në anën tjetër?”
“Adrenalinë. Shumë adrenalinë.”
Ai bëri një pauzë.
“Çfarë mendon se do të ndodhë më pas?”
Nuk ishte i pari që ma bënte këtë pyetje atë natë.
Askush nuk mund ta përballojë këtë nivel dhune për një kohë të gjatë, as protestuesit dhe as policia. Të gjithë, në çdo anë, janë të rraskapitur. Ende nuk ka asnjë perspektivë për një bashkëpunim politik që do të mund të thyente kontrollin e hekurt të Partisë Socialiste mbi pushtetin.
“Nuk ka alternativë”, thonë ndërkombëtarët, teksa pajtohen me “stabilitetin” që ofron Rama. Dhe kanë të drejtë: nuk ka një alternativë të besueshme. Nuk ekziston asnjë person apo parti për të cilën njerëzit të besojnë se është në gjendje të marrë drejtimin e kësaj përbindëshi shtetëror, të kësaj organizate gjigante mafioze, çdo fije dhe çdo kapilar i së cilës është i përlyer me trafik, korrupsion dhe intimidim.
Shqipëria është një Titanik i krimit, që ende është në kërkim të ajsbergut të vet.
Më në fund, pikërisht pesë orë pasi më kishin regjistruar si të ndaluar, u lirova. Jashtë më pritën miqtë e mi, të cilët kishin sjellë ushqimet e mbetura nga darka festive që kisha humbur, si dhe një shishe të madhe me ujin tim të preferuar. Së bashku u kthyem në Taverna e Kasapit për të ngrënë ëmbëlsirën që kishte mbetur.
