Euro po përgatitet për një ndryshim të rëndësishëm. Banka Qendrore Evropiane ka nisur procesin për krijimin e gjeneratës së re të kartëmonedhave, por pas një kartëmonedhe që duket si një copë letër fshihet një proces kompleks industrial, me teknologji të avancuar sigurie, kontrolle të shumta dhe një zinxhir të tërë prodhimi.
Në korrik 2026, Banka Qendrore Evropiane prezantoi 10 propozimet që kanë kaluar në fazën përfundimtare të konkursit për dizajnin e kartëmonedhave të reja. Qytetarët evropianë kanë mundësi të votojnë për propozimet deri më 21 shtator, ndërsa zgjedhja përfundimtare pritet të bëhet në fund të vitit 2026.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se kartëmonedhat e reja do të gjenden në portofolat e qytetarëve në vitin 2027 apo 2028. Pas përzgjedhjes së dizajnit do të nevojiten disa vite për zhvillimin teknik, prodhimin dhe më pas futjen graduale të tyre në qarkullim.
Miliarda kartëmonedha në qarkullim
Shkalla e prodhimit të euros është gjigante. Në fund të vitit 2025, në qarkullim ndodheshin rreth 31.3 miliardë kartëmonedha euro, me një vlerë totale prej rreth 1.62 trilionë eurosh.
Numri i kartëmonedhave në qarkullim u rrit me 2.5% brenda një viti, ndërsa vlera e tyre u rrit me rreth 2%.
Edhe pse euro përdoret në vendet e Eurozonës, një pjesë e konsiderueshme e kartëmonedhave, rreth 20-25%, ndodhet jashtë zonës së euros.
Vetëm për vitin 2027 është planifikuar prodhimi i rreth 3.112 miliardë kartëmonedhave, me një vlerë nominale totale prej rreth 120.1 miliardë eurosh.
Nga kjo sasi, rreth 500.9 milionë do të jenë kartëmonedha 5-euroshe, 488.2 milionë 10-euroshe, 563.5 milionë 20-euroshe, 1.0898 miliardë 50-euroshe dhe 469.3 milionë 100-euroshe.
Për vitin 2027 nuk është parashikuar prodhimi i kartëmonedhave të reja 200 dhe 500 euro.
Ku prodhohen kartëmonedhat?
Një detaj interesant është se kartëmonedhat nuk prodhohen nga një fabrikë e vetme për të gjithë Eurozonën.
Prodhimi ndahet ndërmjet bankave qendrore kombëtare. Çdo bankë merr përsipër një pjesë të prodhimit vjetor dhe mbulon kostot përkatëse.
Euroja nuk prodhohet nga letra e zakonshme
Një kartëmonedhë euroje nuk është prej letre të zakonshme.
Kartëmonedhat prodhohen nga 100% fibra pambuku, jo nga tul druri. Fibrat vijnë nga pambuk që nuk është i përshtatshëm për industrinë tekstile për shkak të gjatësisë së tyre të shkurtër.
Që në fazën e prodhimit të materialit futen elemente të sigurisë, ndër të cilat filigrani dhe fija e sigurisë.
Më pas kartëmonedhat kalojnë në disa procese të ndryshme printimi. Përdoren teknika si printimi offset, serigrafia dhe intaglio, e cila krijon sipërfaqen e dallueshme në prekje që qytetarët e ndiejnë kur kalojnë gishtin mbi kartëmonedhë.
Procesi është i ndërtuar për prodhim në shkallë industriale. Sipas të dhënave të publikuara nga BQE, një fletë e madhe mund të kalojë nëpër disa faza printimi dhe më pas të pritet në dhjetëra kartëmonedha.
Në një turn prej tetë orësh mund të prodhohen rreth 40 mijë fletë, që përkthehen në afërsisht 2 milionë kartëmonedha.
Sa kushton prodhimi i një kartëmonedhe?
BQE nuk publikon një çmim unik zyrtar për prodhimin e çdo kartëmonedhe. Kostot mbulohen kryesisht nga bankat qendrore kombëtare që janë përgjegjëse për prodhimin.
Megjithatë, vlerësime të mëparshme e kanë vendosur koston e prodhimit në nivelin e disa centëve për kartëmonedhë, në varësi të prerjes dhe elementeve të sigurisë.
Një analizë e mëparshme e publikuar nga banka qendrore holandeze për një kartëmonedhë 50-euroshe jepte një shembull të detajuar të kostove. Letra speciale e sigurisë llogaritej rreth 0.11 cent euro për kartëmonedhë, printimi offset rreth 0.07 cent dhe intaglio rreth 0.13 cent.
Elementet speciale të sigurisë mund të jenë shumë më të kushtueshme. Boja optikisht e ndryshueshme, e cila krijon efektin e ndryshimit të ngjyrës kur kartëmonedha anohet, llogaritej rreth 1 cent për kartëmonedhë, ndërsa shiriti i ylbertë rreth 0.30 cent.
Këto janë të dhëna nga një strukturë e mëparshme kostosh dhe nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht çmimet aktuale, por tregojnë se pjesa më e rëndësishme e kostos nuk lidhet vetëm me materialin bazë.
Një euro e re në duart tona
Edhe pse pagesat me karta dhe telefona celularë po rriten, kartëmonedhat vazhdojnë të luajnë një rol të rëndësishëm në ekonominë evropiane.
Gjenerata e re e euros nuk do të jetë thjesht një ndryshim estetik. Pas dizajnit të ri do të qëndrojë një proces shumëvjeçar që përfshin zhvillimin e elementeve të sigurisë, testimet, prodhimin industrial, përshtatjen e pajisjeve të kontrollit dhe shpërndarjes dhe, në fund, zëvendësimin gradual të miliarda kartëmonedhave ekzistuese.
Pra, ajo që duket si një kartëmonedhë e thjeshtë në portofol është në të vërtetë një produkt industrial i teknologjisë së lartë, i prodhuar në miliarda ekzemplarë dhe që kalon nëpër një cikël të plotë nga prodhimi deri te rikthimi, kontrolli dhe asgjësimi.
