Një sasi vaj ulliri është tregtuar te konsumatori shqiptar në kundërshtim me legjislacionin, duke ngritur shqetësime për rrezik potencial ndaj shëndetit të konsumatorëve.
Sipas raportit të Kontrollit të Lartë të Shtetit, nga 199 subjekte që operojnë në prodhim, përpunim dhe tregtim të vajit të ullirit në vitin 2023 janë marrë vetëm 37 mostra në 9 subjekte, që përfaqësojnë rreth 3.5% të totalit. Nga këto, 28 mostra ose 75.7% rezultuan jo konformë, ndërsa 7 nga 9 subjektet e testuara (77.8%) kishin produkte problematike. Analizat treguan kontaminim me pesticide, përfshirë edhe substanca të ndaluara.
Nga 37 mostra të vajit të ullirit, në 21 raste (rreth 57%) u konstatua prania e insekticidit “Chlorpyrifos Ethyl”, në 9 raste si gjurmë dhe në 12 raste si substancë aktive.
Ndërkohë, Bashkimi Europian me Rregulloren (EC) nr. 2020/1085 ka revokuar të gjitha autorizimet për produktet që përmbajnë “Chlorpyrifos” dhe “Chlorpyrifos-methyl”, për shkak të rreziqeve për shëndetin.
Megjithatë, pavarësisht këtij ndalimi dhe paralajmërimeve të Autoritetit Evropian të Sigurisë Ushqimore, në Shqipëri këto substanca janë lejuar të tregtohen dhe përdoren, duke u përfshirë deri në dhjetor 2021 në listën e produkteve që nuk lejohen të importohen, por lejohen të përdoren në vend, edhe pse BE i kishte ndaluar prej vitit 2020.
Reagim i vonuar dhe mungesë masash ndaj produkteve të rrezikshme
Auditimi evidenton se, edhe pas marrjes së rezultateve jo konforme nga laboratorë të akredituar, përfshirë një laborator në Itali, strukturat e AKU-së nuk kanë marrë masa të menjëhershme për bllokimin apo asgjësimin e produkteve. Në disa raste, inspektimet janë kryer me vonesë nga 5 deri në 16 ditë, duke lejuar që produktet e kontaminuara të qarkullojnë në treg.
Gjithashtu, nuk janë ndërmarrë kontrolle ndaj subjekteve furnizuese dhe nuk është njoftuar institucioni përgjegjës për mbrojtjen e bimëve, pavarësisht evidentimit të substancave të ndaluara.
Një tjetër problem kritik i identifikuar është mungesa e gjurmueshmërisë për një sasi prej 899.5 litra vaj ulliri të destinuar për asgjësim. KLSH paralajmëron se kjo sasi mund të jetë hedhur në treg, duke përbërë rrezik për konsumatorët. Për këtë rast kërkohet nisja e menjëhershme e një hetimi administrativ dhe vendosja e sanksioneve ndaj subjekteve përgjegjëse, nëse konstatohet shkelje.
Dobësi në sistemin e mostrimit dhe kontrollit
Raporti thekson se procesi i marrjes së mostrave nuk është bazuar në një metodologji të unifikuar dhe të miratuar, por është lënë në diskrecion të inspektorëve, duke sjellë përqendrim të testeve në të njëjtat subjekte dhe jo shpërndarje të drejtë sipas riskut. Në disa raste janë marrë deri në 13 mostra nga një subjekt, ndërsa në të tjerë vetëm 1 ose 2.
Po ashtu, AKU nuk ka përcaktuar afate për rikontrollin e subjekteve që rezultojnë me shkelje dhe nuk ka siguruar që mostrat të jenë përfaqësuese për lotet e verifikuara.
Rekomandimet e KLSH për AKU
KLSH i kërkon Drejtorit të Përgjithshëm të AKU-së të marrë masa të menjëhershme për përmirësimin e situatës, përfshirë: Trajnimin e stafit dhe përmirësimin e sistemeve të kontrollit të brendshëm, si dhe reagimin e plotë ndaj njoftimeve të RASFF; Intensifikimin e bashkëpunimit me operatorët e biznesit ushqimor për masa korrigjuese; Zbatimin e një metodologjie të qartë për marrjen e mostrave dhe zgjerimin e kontrolleve në të paktën 50% të subjekteve në treg; Inventarizimin në terren të aktiviteteve të operatorëve dhe verifikimin e etiketimit të produkteve; Marrjen e masave të menjëhershme për bllokimin dhe asgjësimin e produkteve jo të sigurta; Forcimin e gjurmueshmërisë dhe ndjekjen administrative të rasteve me risk të lartë.
Raporti ngarkon gjithashtu me përgjegjësi jo vetëm inspektorët në terren, por edhe drejtuesit e lartë të institucionit, për mungesë të vëmendjes dhe reagimit të duhur në menaxhimin e sigurisë ushqimore. /Ekofin.al
