Projekti i Bankës Botërore për përmirësimin e sistemit shëndetësor në Shqipëri, i cili zgjati më shumë se një dekadë, përfundoi me rehabilitimin e infrastrukturës spitalore dhe vendosjen e sistemeve dixhitale, por pa realizuar reformën kryesore të parashikuar fillimisht që lidhej me ndryshimin e mënyrës së financimit të sektorit.
Në raportin përfundimtar, Banka Botërore identifikon si problemin kryesor mungesën e kushteve institucionale për zbatimin e reformave komplekse. Sipas raportit, “Komponenti 3 u hoq për shkak të kompleksitetit të tepruar të reformave të tij”, duke iu referuar reformës së pagesave ndaj ofruesve të shërbimeve dhe reformës farmaceutike.
Dokumenti thotë se komponenti ishte projektuar “pa kushtet e nevojshme mundësuese”, ndërsa zbatimi u pengua nga “kapaciteti i dobët institucional”, “lidershipi i paqëndrueshëm” dhe një mjedis “politikisht rezistent” brenda Fondit të Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor.
Deri në ristrukturimin e parë, në fund të vitit 2018, të gjithë treguesit e lidhur me reformën e financimit kishin mbetur në nivelin bazë, duke çuar në “eliminimin e të gjithë komponentit”.
Ky vendim erdhi në një moment kur projekti kishte realizuar vetëm 10% të disbursimeve, më shumë se tre vjet pas miratimit.
Banka Botërore thotë se ristrukturimi i vitit 2018 synoi të “thjeshtonte një dizajn tepër ambicioz”, ndërsa fokusi u zhvendos nga reformat institucionale drejt ngritjes së kapaciteteve bazë.
Projekti u miratua në janar 2015 dhe duhej të mbyllej në shkurt 2021. Ai u shty katër herë dhe përfundoi vetëm në shtator 2025, pas një periudhe zbatimi prej “10 vjetësh dhe 7 muajsh”.
Megjithëse reforma e financimit u braktis, projekti realizoi një pjesë të investimeve në dixhitalizim.
Sistemi Rajonal i Informacionit Spitalor u vendos në 11 spitalet rajonale. Raporti thotë se sistemi “u krijua dhe ishte funksional”, por përdorimi mbeti nën objektiv.
Regjistrimi elektronik i pacientëve arriti në 37.75%, kundrejt objektivit prej 40%. Banka e vlerëson këtë tregues si “pothuajse të arritur”, ndërsa thekson se të dhënat ishin të disponueshme vetëm për katër spitale. Një tjetër problem i evidentuar lidhet me prokurimet.
Raporti përmend “vonesa fillestare nga planifikimi dhe koordinimi i dobët”. Hospital Masterplan dështoi të prokurohej tre herë mes viteve 2016 dhe 2018 për shkak të “buxhetit të pamjaftueshëm” dhe termave të referencës jo të përshtatshëm.
Edhe tenderi për sistemin RHIS u përball me vonesa. Procedura nisi në vitin 2019, kontrata u nënshkrua vetëm në mars 2021 dhe sistemi u bë plotësisht operacional në të 11 spitalet vetëm në vitin 2025.
Në përfundim, Banka Botërore e vlerëson rezultatin e përgjithshëm të projektit si “mesatarisht të kënaqshëm”, ndërsa cilësinë e monitorimit dhe vlerësimit si “modeste”.
Raporti vlerëson se në vazhdim “komponentët e mëdhenj të reformës duhet të paraprihen nga një vlerësim i ekonomisë politike dhe gatishmërisë institucionale”.
Të dhëna për projektin
Projekti i Bankës Botërore për përmirësimin e sistemit shëndetësor në Shqipëri u miratua në janar 2015, me një financim fillestar prej 32.1 milionë eurosh, dhe më pas u zgjerua me 25 milionë euro financim shtesë, duke e çuar vlerën e rishikuar në 57.1 milionë euro.
Ai ishte konceptuar mbi katër shtylla kryesore: përmirësimin e shërbimeve dhe infrastrukturës spitalore, zgjerimin e sistemeve të informacionit shëndetësor, reformën e financimit të sektorit dhe menaxhimin e monitorimin e projektit.
I planifikuar fillimisht të mbyllej më 28 shkurt 2021, projekti u shty katër herë dhe përfundoi më 30 shtator 2025. Sipas raportit, zbatimi zgjati gjithsej 127 muaj, ose “10 vjet dhe 7 muaj”, me shtyrje kumulative prej 55 muajsh.
Kostoja faktike e projektit arriti në 54.68 milionë euro. Komponenti më i ndjeshëm, reforma e financimit shëndetësor, u hoq gjatë zbatimit, pasi sipas raportit ishte projektuar “pa kushtet e nevojshme mundësuese”./ N.Maho, MONITOR
