Shqipëria përballet sërish me rrezikun e një arbitrazhi ndërkombëtar me pasoja të mëdha financiare për buxhetin e shtetit.
Paralajmërimi i biznesmenit Behgjet Pacolli se do ta çojë çështjen e Aeroportit të Vlorës në arbitrazh rikthen në vëmendje një precedent jo shumë të largët, përballjen e shtetit shqiptar me investitorin italian Francesco Becchetti.
Në rastin Becchetti, investitorët kërkuan rreth 650 milionë euro dëmshpërblim, duke pretenduar shkelje të marrëveshjes për mbrojtjen e investimeve mes Shqipërisë dhe Italisë.
Çështja u shqyrtua nga Qendra Ndërkombëtare për Zgjidhjen e Mosmarrëveshjeve të Investimeve (ICSID), në kuadër të procesit Hydro S.r.l. dhe të tjerë kundër Republikës së Shqipërisë (ICSID Case No. ARB/15/28). Procedura u regjistrua në vitin 2015 dhe vendimi përfundimtar u dha më 24 prill 2019.
Tribunali ndërkombëtar nuk pranoi kërkesën e plotë të investitorëve, por vendosi që Shqipëria të paguante rreth 99.5 milionë euro dëmshpërblim.
Përveç kësaj shume, shteti shqiptar u ngarkua edhe me 8.2 milionë euro kosto ligjore dhe rreth 645 mijë dollarë kosto të arbitrazhit.
Pra, një kërkesë fillestare prej 650 milionë eurosh përfundoi në një detyrim që kaloi mbi 100 milionë euro, pa llogaritur efektet e interesave të akorduara nga vendimi.
Aeroporti i Vlorës, përballja e radhës?
Pas vendimit të Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë për nisjen e procedurave për shtetëzimin e Aeroportit të Vlorës, biznesmeni Behgjet Pacolli ka deklaruar se kompania Mabco do t’i drejtohet arbitrazhit ndërkombëtar duke kërkuar kompensim maksimal.
Sipas të dhënave të bëra publike nga Kapitali.al, gjatë periudhës 35-vjeçare të koncesionit, Aeroporti i Vlorës ishte parashikuar të gjeneronte rreth 720 milionë euro të ardhura.
Kjo shumë, së bashku me pretendimet për investimet e kryera dhe dëmet ekonomike të shkaktuara nga ndërprerja e kontratës, mund të jetë pjesë e argumentimit financiar që Mabco mund të paraqesë përpara një trupi arbitrazhi.
Megjithatë, shuma përfundimtare që Shqipëria mund të detyrohet të paguajë nuk është e përcaktuar dhe do të varet nga vlerësimi i arbitrazhit ndërkombëtar, provat e paraqitura nga palët, si dhe interpretimi i kontratës së koncesionit.
Nëse çështja do të përfundojë në arbitrazh dhe vendimi do të jetë kundër Shqipërisë, fatura do të paguhej nga buxheti i shtetit.
Precedenti Becchetti tregon se diferenca mes shumës së kërkuar nga investitori dhe shumës së vendosur nga arbitrazhi mund të jetë e madhe, por edhe një vendim i pjesshëm kundër shtetit mund të sjellë kosto të konsiderueshme për taksapaguesit shqiptarë.
Pse u gjobit Shqipëria
Çështja nisi nga veprimet e autoriteteve shqiptare ndaj bizneseve të Francesco Becchetti-t gjatë viteve 2014-2015, ku përfshiheshin sekuestrime asetesh, bllokim llogarish, procedime penale dhe mbyllja e Agon Channel.
Investitori italian pretendoi se shteti kishte ndërhyrë në mënyrë të padrejtë dhe joproporcionale, duke shkelur marrëveshjen dypalëshe të mbrojtjes së investimeve mes Shqipërisë dhe Italisë.
Gjykata e ICSID arriti në përfundimin se këto veprime përbënin trajtim të padrejtë dhe shkelje të detyrimeve kontraktore, duke i dhënë të drejtë Becchetti-t dhe duke detyruar Shqipërinë të paguajë 110 milionë euro.
Përpjekjet e qeverisë shqiptare për të anuluar vendimin, fillimisht në Komisionin e Anulimit të ICSID dhe më pas në Gjykatën e Apelit në Paris, dështuan, pasi organet ndërkombëtare konstatuan se procedurat ishin respektuar dhe se nuk kishte shkelje që justifikonin anulimin.
Ky vendim përfaqëson një nga humbjet më të mëdha të Shqipërisë në arbitrazhin ndërkombëtar./BoldNews.al
