Kur gazetari Armando Rabi po mbulonte zgjedhjet e përgjithshme të majit në qytetin jugor të Gjirokastrës, ai pa nëpunës civilë që silleshin në mënyrë të dyshimtë në një qendër votimi – duke u afruar më afër sesa lejon legjislacioni zgjedhor.
Por kur ai e identifikoi veten si gazetar dhe filloi t’i filmonte ata, një person i panjohur e kërcënoi dhe më pas e sulmoi. Agresori i tij ishte “një individ që shoqëronte një zyrtar publik”, tha ai.
Ky nuk ishte i vetmi sulm i tillë ndaj gazetarëve gjatë zgjedhjeve që zyrtarët ose e nxitën, ose nuk arritën ta parandalonin. Kur një korrespondente e MCN TV, Elsa Xhindole, po raportonte në një qendër votimi në Pogradec, një qytet pranë Liqenit të Ohrit, ajo pretendon se një individ i panjohur i sekuestroi telefonin.
“Ndërsa isha brenda qendrës së votimit, një person i paidentifikuar më rrëmbeu nga dora telefonin dhe fshiu materialin që kisha filmuar”, tha Xhindole. Zyrtarët nuk bënë asgjë për ta ndaluar, shtoi ajo.
Raporti i vëzhguesve të zgjedhjeve të OSBE/ODIHR-it, i publikuar së fundmi, mbi zgjedhjet e majit vuri në dukje disa raste kanosjeje dhe pengimi të gazetarëve.
Këtë vit, organizata për lirinë e medias, Safe Journalists, ka regjistruar 36 sulme ndaj gazetarëve në Shqipëri, shumë prej të cilëve punojnë në komunitete të vogla me pak mënyra për t’u mbrojtur.
Gazetarët në Shqipëri janë nën presion në rritje nga retorika armiqësore ndaj medias në një mjedis politik shumë të polarizuar. Për më tepër, fyerjet vijnë edhe nga politikanë të lartë, përfshirë kryeministrin Edi Rama dhe kryetarin e bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj.
Rama ka folur për një “kënetë politiko-mediatike”, ndërsa Veliaj, pasi u arrestua për akuza korrupsioni në shkurt, i përshkroi gazetarët si “qen”.
Organizata për lirinë e medias, Reporterët pa Kufij, në Indeksin e saj Botëror të Lirisë së Shtypit 2025, vuri në dukje se gazetarët në Shqipëri i nënshtrohen kanosjes si nga politikanët ashtu edhe nga grupet e krimit të organizuar. Problemi përkeqësohet nga “një kuadër ligjor me të meta dhe rregullim partiak”, tha ajo.
Situata është më e keqe në komunitetet e vogla. Atje, gazetarët vendas dhe zërat e opozitës përballen me kanosje të koordinuara, shpesh pa mbrojtje institucionale. E gjitha tregon një krizë në thellim të lirisë së shtypit në Shqipëri dhe normalizimin e kanosjes si një mjet për të heshtur disidencën.
Video virale, presion nga kryetari i bashkisë
Në tetor, korrespondenti i Report TV, Piro Nase, me bazë në Gjirokastër, në jug të Shqipërisë, raportoi se kishte marrë disa telefonata kërcënuese pasi transmetoi një histori në lidhje me pezullimin e një zyrtari policie në qytetin e Përmetit, i cili dyshohet se ishte i lidhur me një rast abuzimi seksual.
Në lindje të Shqipërisë, një grup i quajtur Iniciativa e Gazetarëve të Rinj në Librazhd, një qytet i vogël me rreth 11,000 banorë, raportoi se kishte hasur një reagim të ashpër pasi krijoi një grup online të quajtur Nisma: Mbro Lumin Shkumbin nga Ndotjet, me qëllim rritjen e ndërgjegjësimit për ndotjen e lumit.
“Pasi publikuam një video në Facebook të një spitali në Librazhd duke hedhur mbeturina në lumin Shkumbin, ajo u bë virale”, tha Dorina Haruni, një nga gazetaret në grup.
“Si rezultat, unë dhe familja ime u përballëm me ngacmime nga bizneset dhe banorët në Librazhd që janë ndotës të shpeshtë të lumit”, kujtoi ajo. “Kisha frikë për punën time sepse bashkia dhe vetë kryetari i bashkisë më telefonuan disa herë, duke më nxitur të ndaloja fushatat e mia publike për ndotjen e lumit.”
Situata është e ngjashme në komunitete të tjera të vogla, ku zyrtarët e qeverisjes vendore janë figura të fuqishme.
Gazetarët e pavarur përballen me kanosje online, si dhe personalisht. Një sulm kibernetik kohët e fundit shënjestroi Citizens Channel, një organizatë mediatike që ndihmon gazetarët dhe promovon gazetarinë qytetare në Shqipëri, duke sulmuar faqen e saj të internetit si edhe faqen e saj online.
“Sulmi filloi me sulme DDoS (Distributed Denial of Service) dhe injektimin e skripteve të dëmshme “, kujtoi Lorin Kadiu, drejtori i Citizens Channel. U fshinë artikuj, duke përfshirë raportimet kritike mbi marrëveshjen kontroverse të bashkisë së Tiranës me një kompani private, Fusha Sh.P.K., për tenderët e ndërtimit, si dhe mijëra postime.
Përfundimisht, Meta, kompania mëmë e Facebook, riktheu pjesën më të madhe të përmbajtjes që mungonte. “Megjithatë, sfidat tona vazhduan, pasi u përballëm me një fluks prej mbi 50,000 ndjekësish të rremë në faqen tonë në Instagram brenda pak minutash”, tha Kadiu.
Abuzimet duhet të raportohen
Incidenti me Citizens Channel thekson nevojën që kompanitë e mëdha të mediave sociale si Meta t’i kushtojnë më shumë vëmendje problemeve të mediave të pavarura në vende më të vogla si Shqipëria.
“Qe shumë e vështirë për ne të bindnim platformën se ne jemi një media dhe jo një faqe pirate që shet përmbajtje të paligjshme – kështu u raportuam”, tha Kadiu. “Në këtë rast, edhe nëse vetë platforma nuk synon censurë, politikat e saj krijojnë një kontekst ku censuruesit kanë një avantazh.”
Incidenti gjithashtu nxori në pah nevojën e gazetarëve për masa më të mira të sigurisë kibernetike.
“Gazetarët, dhe media e pavarur në përgjithësi, kanë një nivel të ulët ndërgjegjësimi për sigurinë kibernetike, ose një aftësi për t’u mbrojtur, apo qasje në mbështetje teknike për t’u mbrojtur ose për të zbutur sulmet”, vuri në dukje Orkidea Xhaferaj, një studiuese që drejton Departamentin e Politikave Digjitale dhe të Inovacionit në SCiDEV.
Xhaferaj beson se duhet nxitur një kulturë raportimi – për të inkurajuar gazetarët dhe publikun të raportojnë abuzime, kërcënime ose probleme të tjera, dhe në këtë mënyrë të sigurohet llogaridhënie.
Pa veprime për të mbrojtur gazetarët dhe për të forcuar mbrojtjet digjitale dhe institucionale, gjendja e lirisë së medias dhe llogaridhënies demokratike në Shqipëri do të mbetet e pasigurt.
Ndërsa vendi synon të anëtarësohet në Bashkimin Evropian, garantimi i lirisë së shtypit duhet të mbetet një përparësi kryesore – dhe do të kërkojë vigjilencë të vazhdueshme dhe mbështetje ndërkombëtare.
/Arlis Alikaj për BIRN
