Presidenti Donald Trump sapo ka miratuar një valë të re tarifash mbi dhjetëra partnerë tregtarë të Amerikës, duke shënuar një përshkallëzim të konsiderueshëm të tensioneve të vazhdueshme tregtare, që mund të përbëjë ndryshimin më të madh në ekonominë globale në gati një shekull.
Sipas CNN, kjo politikë e re tregtare historike vjen pas muajsh nismash të gabuara, për shkak të të ashtuquajturës vendosje e tarifave “reciproke” nga Trump dhe negociatave të panumërta dypalëshe, prej të cilave vetëm një pjesë e vogël ka rezultuar në marrëveshje që shmangën tarifa edhe më të larta.
Trump dhe këshilltarët e tij ekonomikë kanë festuar tarifat dukshëm më të larta që tashmë kanë hyrë në fuqi, duke vënë në dukje me të drejtë se ato kanë mbledhur më shumë se 100 miliardë dollarë të ardhura nga taksat, pa shkaktuar një inflacion katastrofik apo recesion, siç ishin frikësuar disa ekonomistë.
Megjithatë, tarifat e reja – dukshëm më agresive – po shkaktojnë shqetësim tek ekspertët ekonomikë, që paralajmërojnë për rritje të inflacionit dhe ngadalësim të rritjes së vendeve të punës.
Cilat janë tarifat e reja?
Para të enjtes, pothuajse çdo mall i importuar në SHBA i nënshtrohej një tarife minimale prej 10%. Tani, normat ndryshojnë ndjeshëm nga një vend në tjetrin.
Tarifat më të larta janë vendosur për mallrat nga:
Brazili (50%)
Laosi (40%)
Mianmari (40%)
Zvicra (39%)
Iraku (35%)
Serbia (35%)
21 vende të tjera, përfshirë vende kyçe nga të cilat SHBA-të importojnë mallra të rëndësishme, si:
Vietnami (20%)
India (25%)
Tajvani (20%)
Tajlanda (19%)
Mallrat nga India mund të përballen me një tarifë shtesë prej 25%, për shkak të një urdhri ekzekutiv që Trump nënshkroi të mërkurën, si penalizim për blerjen e naftës nga Rusia. Kjo tarifë e dytë pritet të hyjë në fuqi më 27 gusht.
Mallrat nga 39 vende të tjera, përfshirë Bashkimin Evropian, do t’i nënshtrohen tarifave prej 15%, sipas një liste të publikuar nga Shtëpia e Bardhë.
Përjashtim bëjnë Kanadaja dhe Meksika, për sa kohë që mallrat janë në përputhje me marrëveshjen e tregtisë së lirë SHBA-Meksikë-Kanada. Nëse jo:
Mallrat nga Meksika tarifohen me 25%
Mallrat nga Kanadaja me 35% (nga 25% më parë)
Çfarë po ndodh me marrëveshjet tregtare?
Në shumicën e rasteve, këto nuk janë marrëveshje të plota tregtare, por më shumë skica paraprake, të cilat mund të kërkojnë muaj apo edhe vite për t’u finalizuar – nëse nuk dështojnë.
Në pesë muajt e fundit, Trump ka njoftuar tetë marrëveshje tregtare. Vetëm dy janë zyrtarizuar – me Mbretërinë e Bashkuar dhe Kinën. Marrëveshja me Kinën, e cila uli tarifat mes dy vendeve, skadon më 12 gusht. Nëse nuk merret veprim, tarifat mund të rikthehen në nivelet e mëparshme.
Pjesa më e madhe e këtyre marrëveshjeve përfshijnë:
Angazhime për të blerë më shumë mallra amerikane (si naftë, makina, aeroplanë Boeing, mallra bujqësore)
Investime të mëdha në bizneset amerikane
Por ka mospërputhje të dukshme në përmbajtje. Për shembull, kryeministri japonez Shigeru Ishiba dhe negociatori kryesor Ryosei Akazawa kanë deklaruar se shumë detaje kyçe janë ende të papërcaktuara, duke treguar një realitet të ndryshëm nga ai që përshkruan Trump.
A ka përjashtime nga tarifat?
Po.
Telefonat inteligjentë nuk i nënshtrohen tarifave të reja.
Produktet farmaceutike aktualisht janë të përjashtuara, por mund të përballen me tarifa në të ardhmen, sipas paralajmërimeve të Trump.
Disa tarifa sektoriale (si për pajisjet mjekësore apo teknologji) nuk do të mbivendosen me tarifat reciproke për vendet.
BE-ja ka negociuar një tarifë prej 15% mbi eksportet farmaceutike, për të shmangur tarifa më të larta. Edhe vende të tjera në marrëveshje kanë përfituar trajtim të favorshëm për sektorë të caktuar.
Ekziston edhe një përjashtim i pjesshëm për mallrat që janë prodhuar jashtë vendit, por që kanë të paktën 20% të vlerës nga materialet dhe puna amerikane.
Kur hyjnë në fuqi tarifat?
Teknikisht, tarifat janë tashmë në fuqi.
Por sipas urdhrit ekzekutiv të Trump, mallrat që janë ngarkuar në anije dhe janë në tranzit për në SHBA para orës 12:01 të mëngjesit të së enjtes do të vazhdojnë të tarifohen me normat e vjetra deri më 5 tetor.
Ky nuk është fundi.
Trump ka paralajmëruar se tarifa të tjera janë në horizont, përfshirë ato mbi:
Gjysmëpërçuesit – ku ka premtuar një tarifë 100%
Drurin – për të cilin nuk janë dhënë detaje
Ndërkohë që tarifat e reja mund të shpallen të paligjshme, për shkak të një sfide gjyqësore në vazhdim, presidenti ka ende shumë mjete ligjore për të shtyrë axhendën e tij, në drejtim të tarifave më të larta dhe mbrojtjes së prodhimit vendas.
