Galeria prestigjioze Société në Berlin ka njoftuar përfaqësimin dhe menaxhimin e karrierës artistike të kryeministrit shqiptar, Edi Rama. Në praktikën ndërkombëtare të artit bashkëkohor, një përfaqësim i tillë nuk nënkupton vetëm hapësirë ekspozimi, por menaxhim të plotë të imazhit dhe pranisë së artistit në tregun global të artit.
Galeristët e Société pritet të zgjedhin se cilat vepra do të shfaqen, në cilat ekspozita dhe panaire do të marrin pjesë, si dhe do të ndihmojnë në pozicionimin e Ramës në tregun ndërkombëtar. Me këtë lëvizje, galeria bëhet partner strategjik në ndërtimin e figurës së Ramës si “artist”, përtej rolit të tij si kryeministër.
Nga politika te arti – një karrierë e dyfishtë
I njohur më shumë për aktivitetin e tij politik sesa për krijimtarinë artistike, Rama ka ekspozuar veprat e tij në disa vende të botës, mes tyre Franca, Gjermania, Italia, Greqia dhe Shtetet e Bashkuara.
Në botën e galerive ndërkombëtare, përfaqësimi i një artisti nuk kufizohet në organizimin e një ekspozite, por përfshin menaxhimin e karrierës, strategjinë e imazhit dhe ndërtimin e një profili publik.
Në këtë kontekst, arti për Ramën është bërë një mjet komunikimi politik, një formë për të ndërtuar perceptime të reja dhe për të kultivuar një profil të rafinuar në arenën ndërkombëtare. Brenda vendit, kjo qasje është reflektuar në ndërthurjen e artit me hapësirat institucionale, ku zyrat e Kryeministrisë janë të mbushura me piktura e skulptura të realizuara prej vetë tij.
Kryeministri shqiptar e ka kthyer artin edhe në një mjet diplomatik, duke u dhuruar personaliteteve të huaja piktura nga telajot e tij. Në këtë mënyrë, Rama duket se e ka shndërruar krijimtarinë artistike në mjet të butë pushteti (soft power), përmes së cilit projekton imazh modern, kreativ dhe të “ndryshëm” nga politikanët tradicionalë të rajonit.
Ekspozita e Hong Kongut dhe lidhjet me CEFC
Megjithatë, jo të gjitha ekspozitat e Ramës kanë kaluar pa polemika. Një prej tyre ishte ekspozita personale “Calendar Blossoms”, e mbajtur në Hong Kong në nëntor të vitit 2015.
Eventi u organizua dhe u sponsorizua nga CEFC China Energy Company Limited, një konglomerat kinez ku punonte Dorian Duçka, i identifikuar si “Personi B” në dosjen McGonigal.
Sipas një raporti të Komitetit të Mbikëqyrjes së SHBA (21 shkurt 2023), dy drejtues të CEFC-së, Patrick Ho dhe Ye Jianming, ishin arrestuar dhe dënuar për korrupsion në SHBA dhe Kinë.
Në faqen zyrtare të Maritime Silk Road Society, thuhej se ekspozita e Ramës ishte sponsorizuar nga CEFC dhe Akademia e Kulturës së Kinës, duke theksuar “kontributin e saj në shkëmbimet kulturore midis Kinës dhe Shqipërisë”.
Rama deklaroi asokohe se fitimet e ekspozitës do t’i publikonte në formularin e pasurisë për vitin 2016. Në deklaratë figuron shënimi: “Të ardhura nga krijimtaria artistike dhe shitja e punëve artistike” në vlerën 1.285.665 lekë, por pa specifikime mbi shpenzimet apo burimet e sponsorizimit të ekspozitës në Hong Kong.
Polemikat e ekspozitës në Athinë
Një tjetër rast që shkaktoi debat ishte ekspozita “Improvizime”, e mbajtur më 21 mars 2023 në Rezidencën Zappeion në Athinë. Ekspozita u organizua nga Ministria e Punëve të Jashtme e Greqisë dhe përfshinte një instalacion në shkallë të gjerë, i mbuluar me letër-muri ku ishin shtypur piktura të Ramës.
Në hapje mori pjesë edhe ish-ministri i Jashtëm grek, Nikos Dendias.
Megjithëse e prezantuar si një nismë artistike e pavarur, shumë kritikë e panë ekspozitën si një përpjekje të Ramës për të përdorur artin si instrument imazhi politik.
Kritikat theksuan mungesën e vlerave të spikatura artistike, ndërsa vlerësuan qartësisht dimensionin propagandistik dhe përpjekjen për të forcuar praninë ndërkombëtare të kryeministrit përmes artit.
Gjatë asaj ekspozite, Rama deklaroi: “Jam artisti më i mirë mes të gjithë kryeministrave.”
Art, imazh dhe pushtet
Për Edi Ramën, arti ka qenë gjithmonë më shumë se pasion personal — ai është pjesë e strategjisë së tij politike dhe diplomatike. Me përfshirjen e Galerisë Société, krijimtaria e tij futet tani në një sistem profesional të tregut ndërkombëtar të artit, ku përfaqësimi lidhet me vlerë monetare, imazh publik dhe ndikim kulturor.
Në një kohë kur shumë liderë politikë përdorin mjetet e buta të komunikimit për të forcuar pozitën e tyre, Rama duket se ka gjetur në art një rrugë të re për të ndërtuar profilin e vet global – mes ngjyrave, penelave dhe diplomacisë.
Nëse Société do të arrijë ta pozicionojë Ramën si artist të njohur ndërkombëtarisht, mbetet për t’u parë. Por e sigurt është se kryeministri shqiptar ka bërë artin pjesë të pandashme të politikës së tij, duke e kthyer krijimtarinë në instrument të kujdesshëm për kryerjen e diplomacisë përmes estetikës.
