Një raport i gjerë i “Corriere della Sera” ngre pyetjen se kush po e paguan faturën e një operacioni që po rezulton të jetë një dështim i kushtueshëm për qeverinë italiane – qendrat për migrantët në Shqipëri. Sipas gazetës prestigjioze italiane, më shumë se 670 milionë euro janë ndarë për ngritjen dhe menaxhimin e këtyre strukturave, të cilat sot janë praktikisht bosh.
Këto fonde, siç theksohet në artikull, nuk janë para shtesë të marra nga burime të reja, por janë zhvendosur nga zëra të tjerë të buxhetit publik, përfshirë sektorë jetikë si arsimi, kujdesi shëndetësor dhe punësimi.
Më shumë se 670 milionë euro të ndara për qendrat e migrantëve në Shqipëri, të cilat janë praktikisht bosh , nuk janë para shtesë të marra nga diku, por burime të marra nga shpenzime të tjera . Nga vijnë ato? Rindërtimi tregon se kur një projekt politik bëhet përparësi, fondet gjenden, madje edhe me koston e reduktimit të atyre të ndara për sektorët tashmë të pakët, siç janë arsimi, kujdesi shëndetësor dhe punësimi.
Rregullat dhe loja e fatit
Procesi kërkon që një gjyqtar në Romë të vërtetojë ndalimin brenda 48 orëve. Qeveria Meloni synon të zbatojë “procedurën e përshpejtuar kufitare”, e cila e zvogëlon kohën e vendimmarrjes në 28 ditë: 7 ditë për vendimin e Komisionit Territorial për azil ose riatdhesim, 14 ditë për çdo ankesë dhe 7 ditë të tjera për vendimin përfundimtar. Thënë thjesht, nëse qeveria italiane e konsideron Egjiptin një vend të sigurt, migranti egjiptian duhet të riatdhesohet sipas një procedure emergjente. Dhe është pikërisht përkufizimi i “vendit të sigurt” që paraqet problemin.
Që në fillim, vendimi për transferimin e migrantëve në Shqipëri dukej të ishte një lojë ligjore. Mundësia që gjyqtarët të mos e vërtetonin ndalimin ishte menjëherë e qartë. Dhe në Shëngjin dhe Gjadër, migrantëve nuk u lejohet të lëvizin lirisht.
Më 4 tetor 2024, Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian vendosi që një vend është i sigurt vetëm nëse, në të gjithë territorin e tij dhe për të gjithë, nuk paraqet rrezik përndjekjeje. Kjo është arsyeja pse, më 18 tetor 2024, Gjykata e Romës nuk e vlerësoi ndalimin në Shqipëri të 16 migrantëve nga Bangladeshi dhe Egjipti dhe urdhëroi transferimin e tyre në Itali.
“Refuzimi për të vlerësuar ndalimet në mjediset dhe zonat shqiptare të konsideruara ekuivalente me kufirin italian ose zonat e tranzitit është për shkak të pamundësisë së njohjes së vendeve të origjinës së personave të ndaluar si ‘vende të sigurta’, me pasojë moszbatueshmërinë e procedurës kufitare dhe, siç parashikohet nga Protokolli, të transferimit të migrantëve jashtë territorit shqiptar, të cilët për këtë arsye kanë të drejtë të çohen në Itali.”
Qeveria reagoi me dy dekrete. Më 23 tetor 2024, u krijua me ligj një listë e vendeve të sigurta. Më 31 janar 2025, Gjykata e Apelit e Romës nuk e vlerësoi ndalimin e 43 emigrantëve, urdhëroi transferimin e tyre në Itali dhe e referoi çështjen përsëri në Gjykatën e Drejtësisë të Bashkimit Evropian.
Evolucioni i Protokollit
Shkurt, dekretet e reja, shkëmbimet me Gjykatën e Apelit dhe Gjykatën e Lartë, si dhe referimet në Gjykatën Evropiane të Drejtësisë, nuk e zgjidhin problemin. Në këtë pikë, në mars 2025, qeveria do të ndajë gjithashtu qendrat shqiptare për ndalimin e migrantëve të parregullt që janë tashmë të pranishëm në Itali, gjithmonë me qëllim riatdhesimin, i cili në çdo rast duhet të ndodhë nga territori italian.
Mbetet për t’u sqaruar nëse transferimi dhe ndalimi në Shqipëri i personave që janë tashmë të destinuar për riatdhesim është në përputhje me Direktivën 2008/115/KE dhe me të drejtat e mbrojtjes të njohura në BE.
Që nga fillimi i tetorit 2025, bilanci është si më poshtë: të paktën 66 emigrantë janë transferuar nga Shqipëria në Itali me urdhër gjykate, ndërsa rreth 20 persona janë aktualisht të ndaluar në qendrat shqiptare. Këto shifra janë shumë larg qëllimit fillestar për të cilin u ndërtuan këto qendra — një rotacion mujor prej 3,000 emigrantësh.
Kostot e Operacionit
Kostoja totale e Protokollit me Shqipërinë deri në vitin 2028 llogaritet në 671.6 milionë euro. Nga këto, 73.48 milionë euro janë ndarë për fazën fillestare të projektit — 65 milionë euro për ndërtimin e ambienteve dhe 8.48 milionë euro për shpenzime korrente (Ligji nr. 14 i 21 shkurtit 2024, neni 6). Gjithashtu, 96.1 milionë euro shtesë janë parashikuar për kostot operative deri në fund të vitit 2024.
Këto fonde mbulojnë ndërtimin dhe menaxhimin e qendrave, pajisjet IT, udhëtimet, shpenzimet ditore, ushqimin dhe akomodimin për anëtarët e Karabinierëve, Policisë së Shtetit dhe Guardia di Finanza, qiranë e sallave të gjyqit në Romë për seancat me video, energjinë elektrike dhe ngrohjen, si edhe shpenzimet e udhëtimit për avokatët dhe përkthyesit.
