Një skandal i rëndë financiar po ngre hije të zeza mbi kompaninë e njohur “Erzeni”, e cila prej vitesh prezantohet si histori suksesi në tregun shqiptar. Pasqyrat financiare të vitit 2022 zbulojnë shifra të fryra artificialisht, luhatje të pajustifikueshme të inventarit dhe një manovrim tipik të evazionit fiskal, që ngre pyetjen e madhe: a do të hetojnë Tatimet dhe SPAK këtë kompani, apo do të vazhdojnë të mbyllin sytë përballë një mashtrimi kaq flagrant?
Në letër, Erzeni shënon rritje marramendëse. Të ardhurat janë rritur nga 1.35 miliardë lekë në vitin 2021 në 1.86 miliardë lekë në 2022, një kërcim prej 516 milionë lekësh ose 38%. Një sukses i pabesueshëm në një kohë kur ekonomia shqiptare vuante nga inflacioni dhe konsumatorët kishin ulur ndjeshëm shpenzimet. Por kjo rritje nuk shoqërohet me zgjerim prodhimi, me investime në kapacitete apo me hyrje në tregje të reja. Me fjalë të tjera, është një shifër e bukur vetëm në letër, jo në realitet.
Mashtrimi thellohet kur shihen të dhënat e inventarit. Në vitin 2021 kompania raporton një rritje stoqesh me 34 milionë lekë, ndërsa një vit më pas deklaron ulje me 11 milionë lekë. Ky ndryshim i papritur prej 45 milionë lekësh brenda një viti është një teknikë klasike për të lëvizur fitimin dhe për të ulur tatimet. Inventari është përdorur si një instrument kriminal për të manipuluar pasqyrat financiare dhe për të fshehur të ardhura që realisht janë gjeneruar nga kompania.
Edhe shpenzimet e paqarta flasin vetë. “Shpenzime të tjera të shfrytëzimit” janë rritur nga 214 milionë lekë në vitin 2021 në 269 milionë lekë në vitin 2022, pra 55 milionë lekë më shumë pa asnjë shpjegim të detajuar. Kjo kategori është përdorur shpesh në praktikat e evazionit për të futur fatura false dhe kosto fiktive, një skemë e njohur që i lejon kompanive të ulin fitimin e deklaruar dhe rrjedhimisht tatimet.
Fitimi neto gjithashtu e nxjerr zbuluar lojën. Në vitin 2021 kompania kishte fitim neto 84.4 milionë lekë, ndërsa në 2022 ky fitim u rrit në 118.7 milionë lekë, një rritje prej 41%. Rastësi e çuditshme: kjo shifër përputhet thuajse në mënyrë perfekte me rritjen e të ardhurave. Në ekonominë reale, një “perfeksion” i tillë është i pamundur, sidomos në një treg me kosto të paqëndrueshme dhe çmime në lëvizje. Ky është tregues i qartë se shifrat janë manipuluar për të nxjerrë një pasqyrë të “pastër” në sy të publikut dhe institucioneve.
Skandali final qëndron tek tatimi mbi fitimin. Kompania deklaron se ka paguar 21.5 milionë lekë tatim, që përkon me normën 15% mbi një fitim para tatimit prej 140 milionë lekësh. Në dukje gjithçka është korrekte. Por nëse fitimi është manipuluar që në burim, edhe tatimi i paguar është një mashtrim. Shteti ka marrë më pak, sepse baza e llogaritjes është e falsifikuar. Kjo do të thotë se paratë e qytetarëve shqiptarë janë vjedhur përmes një skeme të sofistikuar evazioni.
Historia e Erzenit nuk është një histori suksesi, por një histori mashtrimi dhe pasurimi mbi kurriz të shtetit dhe punëtorëve. Një kompani që paraqitet si krenari e tregut vendas, në fakt është shembulli më tipik i abuzimit me ligjin, i pastrimit të parave dhe i fshehjes së të ardhurave. Dhe pyetja që ngrihet është e thjeshtë: a do të hetojnë Tatimet dhe SPAK, apo do të vazhdojnë të jenë bashkëfajtorë të heshtur të këtij mashtrimi financiar?
