Bota po përballet me rënie të vazhdueshme të paqes globale, ndërsa konfliktet e armatosura po shtohen dhe po përfshijnë gjithnjë e më shumë vende. Ky është përfundimi kryesor i Indeksit Global të Paqes 2026, raporti ndërkombëtar që mat nivelin e paqes në botë.
Në këtë renditje, Shqipëria pozicionohet në vendin e 24-t në Europë dhe të 36-tin në botë, me 1.725 pikë, duke shënuar përmirësim prej shtatë vendesh krahasuar me një vit më parë.
Shqipëria lë pas shumicën e vendeve të rajonit, ndërsa Mali i Zi renditet më lart, në vendin e 30-të në botë.
Raporti thekson se numri i konflikteve aktive të bazuara në shtet ka arritur nivelin më të lartë që nga përfundimi i Luftës së Dytë Botërore. Ndërkohë, numri i vendeve të përfshira në konflikte të jashtme është pothuajse dyfishuar krahasuar me vitin 2008.
Raporti thekson se shpenzimet ushtarake globale janë rritur për të dhjetin vit radhazi, duke reflektuar një klimë ndërkombëtare gjithnjë e më të tensionuar. Edhe pse numri i viktimave nga konfliktet ka rënë krahasuar me kulmin e vitit 2023, viti i fundit shënoi sërish numrin e dytë më të lartë të viktimave që nga publikimi i parë i indeksit afro dy dekada më parë.
Ndër konfliktet që kanë ndikuar më shumë në përkeqësimin e situatës globale përmenden lufta civile në Sudan, lufta e vazhdueshme në Ukrainë dhe konflikti dymbëdhjetëditor midis Izraelit, Shteteve të Bashkuara dhe Iranit. Sipas autorëve të raportit, këto zhvillime e kanë bërë mjedisin ndërkombëtar më të brishtë dhe më të militarizuar se kurrë më parë gjatë historisë së indeksit.
Indeksi Global i Paqes 2026 është edicioni i 20-të i raportit dhe përfshin 163 shtete dhe territore të pavarura, duke mbuluar 99.7% të popullsisë së botës. Raporti publikohet nga Instituti për Ekonomi dhe Paqe (IEP) dhe konsiderohet matësi më autoritar i nivelit të paqes në nivel global.
Për vlerësimin e vendeve përdoren 23 tregues cilësorë dhe sasiorë, të cilët analizojnë tre fusha kryesore: sigurinë dhe mbrojtjen shoqërore, konfliktet e brendshme dhe ndërkombëtare, si dhe nivelin e militarizimit.
Gjetjet e raportit tregojnë se, pavarësisht përparimeve në disa rajone, tendenca e përgjithshme globale mbetet shqetësuese, me paqen që vazhdon të përkeqësohet përballë rritjes së konflikteve dhe tensioneve gjeopolitike.
Konfliktet e brendshme të ndërkombëtarizuara po bëhen gjithnjë e më të shpeshta, duke u rritur me më shumë se 175% që nga viti 2010, sipas Indeksit Global të Paqes 2026.
Numri i vendeve të përfshira në të paktën një konflikt të jashtëm gjatë pesë viteve të fundit është rritur nga 59 në vitin 2008 në 103 në raportin e vitit 2026. Ndërkohë, viktimat globale nga konfliktet e brendshme janë rritur më shumë se gjashtë herë, nga rreth 29 mijë në vitin 2008 në mbi 181 mijë gjatë vitit të fundit, me një kulm prej mbi 309 mijë viktimash në vitin 2023.
Raporti thekson gjithashtu se numri i vendeve që kanë regjistruar 1 mijë ose më shumë viktima nga konfliktet brenda një viti është rritur nga tetë në vitin 2008 në 20 gjatë vitit të fundit.
Sipas Institutit për Ekonomi dhe Paqe, kjo rritje e konflikteve lidhet me një transformim më të gjerë të sistemit ndërkombëtar, të cilin instituti e quan “Fragmentimi i Madh”. Ky proces nisi në fund të viteve 2000 dhe përfaqëson periudhën e tretë të madhe në marrëdhëniet gjeopolitike të 50 viteve të fundit, pas Luftës së Ftohtë dhe epokës së globalizimit të shpejtë pas vitit 1990.
Raporti vëren se numri i vendeve me fuqi të mesme është pothuajse dyfishuar që nga viti 1991, nga nëntë në 16, ndërsa numri i fuqive në zhvillim është trefishuar. Kapaciteti i kombinuar material i këtyre vendeve tashmë e tejkalon atë të fuqive të mëdha.
Në të njëjtën kohë, pesha ekonomike e fuqive kryesore evropiane ka rënë ndjeshëm. Pjesa e Gjermanisë në PBB-në globale është përgjysmuar, nga 8.5% në 4.3%; ajo e Francës ka rënë nga 5.2% në 2.9%; ndërsa Italia ka zbritur nga 3.8% në 2.2%.
Rezultatet e këtij viti tregojnë se niveli mesatar i paqes globale është përkeqësuar me 0.7% gjatë vitit të fundit. Ky është viti i 12-të radhazi që paqja globale shënon rënie dhe përkeqësimi i 15-të në 18 vitet e fundit.
Nga 163 vendet e përfshira në Indeksin Global të Paqes, 99 vende kanë shënuar përkeqësim, ndërsa 62 janë përmirësuar. Aktualisht, 119 vende janë më pak paqësore sesa ishin në vitin 2008.
Islanda mbetet vendi më paqësor në botë për të 19-in vit radhazi, e ndjekur nga Zelanda e Re, Zvicra, Sllovenia dhe Irlanda. Në fund të renditjes qëndron Rusia, si vendi më pak paqësor, e ndjekur nga Sudani, Republika Demokratike e Kongos, Ukraina dhe Izraeli.
Europa Perëndimore dhe Qendrore mbetet rajoni më paqësor në botë, ndërsa Lindja e Mesme dhe Afrika e Veriut mbeten rajoni më pak paqësor. Europa Lindore dhe Azia Qendrore ishte i vetmi nga tetë rajonet e GPI-së që shënoi përmirësim mesatar gjatë vitit të fundit. Ndërkohë, Azia Jugore regjistroi përkeqësimin më të madh rajonal, kryesisht për shkak të rënies së paqes në Nepal dhe Pakistan.
Polonia shënoi përmirësimin më të madh në nivel vendi, me rezultatin e përgjithshëm të përmirësuar me 9.1% dhe me një ngjitje prej 23 vendesh, duke u renditur e 22-ta në botë.
Përmirësime të mëdha regjistruan gjithashtu Gaboni, Lesoto, Ukraina dhe Turqia. Në rastin e Turqisë, përmirësimi lidhet me procesin e vazhdueshëm të paqes mes qeverisë turke dhe Partisë së Punëtorëve të Kurdistanit.
Nepali shënoi përkeqësimin më të madh, me rezultatin e përgjithshëm që ra me 9.1% pas protestave të brezit Gen Z në shtator 2025. Pas tij renditen Çadi, Republika e Kongos, Pakistani dhe Tanzania.
Shtetet e Bashkuara u përkeqësuan me 4%, kryesisht për shkak të rritjes së paqëndrueshmërisë politike, e cila u përkeqësua me 38.5%. Raporti vëren gjithashtu se demonstratat e dhunshme në SHBA janë rritur ndjeshëm. Aktualisht, vendi renditet i 134-ti në Indeksin Global të Paqes./ IEP
