Më shumë se një në katër fëmijë në Shqipëri ishte në rrezik varfërie monetare në vitin 2024, ndërsa 44.1% rrezikonin varfërinë ose përjashtimin social. Megjithëse fëmijët mbeten grupmosha më e prekur, shpenzimet për mbrojtjen sociale përbënin vetëm rreth 9% të Prodhimit të Brendshëm Bruto, të njëjtën peshë si në vitin 2013.
Sipas raportit të auditimit të Kontrollit të Lartë të Shtetit “Efektiviteti i masave të ndërmarra në kuadër të Objektivit 1 të OZHQ-ve – Zhdukja e varfërisë në të gjitha format” , rreziku i varfërisë monetare për fëmijët deri në 17 vjeç ishte 26.6% në vitin 2024, nga 27.5% në vitin 2023. Niveli mbetet dukshëm më i lartë se te grupmosha 18–64 vjeç, ku treguesi ishte 18.6%, dhe te personat mbi 65 vjeç, me 13.8%.
Kur përfshihen edhe privimet materiale dhe sociale, 44.1% e fëmijëve ishin në rrezik varfërie ose përjashtimi social, nga 48% një vit më parë. Vajzat rezultojnë më të ekspozuara, me 45.2%, kundrejt 43.2% të djemve.
Të dhënat nxjerrin në pah edhe situatën e të moshuarve. Megjithëse vetëm 13.8% e personave mbi 65 vjeç rezultonin në rrezik varfërie monetare, 42.8% ishin në rrezik varfërie ose përjashtimi social. KLSH vlerëson se kjo grupmoshë përjeton privime që nuk shpjegohen vetëm përmes të ardhurave. Te gratë mbi 65 vjeç treguesi arrinte në 45.4%, kundrejt 40% te burrat.
Mbrojtja sociale, nën gjysmën e mesatares së BE-së
Nga të dhënat rezulton se, pavarësisht nivelit të lartë të ekspozimit ndaj varfërisë, shpenzimet për mbrojtjen sociale përbënin rreth 9% të PBB-së dhe 31% të totalit të shpenzimeve qeveritare në vitin 2024, pesha të njëjta me ato të vitit 2013.
Për vitin 2023, financimi i mbrojtjes sociale në Shqipëri ishte më pak se gjysma e mesatares së Bashkimit Europian, ku shpenzimet arrinin në 19.2% të PBB-së.
Në tërësi, arsimi, shëndetësia dhe mbrojtja sociale morën rreth 50% të shpenzimeve qeveritare në Shqipëri gjatë periudhës 2013–2024, kundrejt 65% në vendet europiane. Arsimi zinte rreth 10% të totalit, nivel i përafërt me mesataren europiane, ndërsa diferencat më të mëdha shfaqeshin te shëndetësia dhe mbrojtja sociale.
Shpenzimet për shëndetësinë përbënin rreth 9–10% të totalit në Shqipëri gjatë periudhës 2020–2023, kundrejt 15% në BE. Për mbrojtjen sociale, raporti ishte rreth 30% në Shqipëri dhe 40% në vendet e BE-së, thuhet në raport.
KLSH konstaton, gjithashtu, se sistemi që duhet të lidhë politikat dhe objektivat kundër varfërisë me buxhetet nuk funksionon. Për këtë arsye, nuk mund të identifikohet në mënyrë të plotë sa fonde janë alokuar konkretisht për uljen e varfërisë dhe çfarë rezultatesh kanë prodhuar./ekofin.al
