Alicia Wallace – CNN
Në fillim të muajit prill, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë paralajmëroi se, pas “goditjes më të rëndë të furnizimit me naftë në histori … shkatërrimi i kërkesës do të përhapet ndërsa mungesa dhe çmimet e larta vazhdojnë.”
Fraza “shkatërrim i kërkesës” tingëllon e ashpër, e rëndë dhe në praktikë, nuk jemi shumë larg kësaj. Kjo do të thotë që madhësia e një goditjeje në çmime mund të jetë aq e madhe, aq e vazhdueshme dhe aq e dhimbshme sa që sjelljet e konsumit ndryshojnë ndonjëherë deri në atë pikë sa ndryshojnë përgjithmonë drejtimin, strukturën dhe stabilitetin e një sektori apo të një ekonomie të tërë.
Në SHBA, ky “shkatërrim” tashmë ka filluar të shfaqet.
Rritja e shpejtë e çmimeve të karburantit ka gërryer shpejt të ardhurat dhe rimbursimet tatimore të fituara me mund nga amerikanët – duke goditur më fort ata që kanë më pak mundësi për ta përballuar.
Inflacioni është rritur ndjeshëm, rritja e pagave është ngadalësuar shumë dhe besimi i konsumatorëve ka rënë, një sinjal i mundshëm për pasoja të tjera që mund të vijnë.
Konsumatorët amerikanë kanë qëndruar të qëndrueshëm deri tani. Por ekonomistët paralajmërojnë se sa më gjatë që lufta me Iranin të mbajë të bllokuar Ngushticën kritike të Hormuzit për cisternat e naftës dhe anijet e mallrave, aq më i madh është rreziku për pasoja shumë më të këqija.
“Koha nuk është aleate e ekonomisë amerikane”, tha Joe Brusuelas, kryeekonomist në RSM US, një firmë kontabiliteti dhe konsulence.
Një reaksion zinxhir shkatërrimi
Energjia prek çdo familje, industri dhe sektor.
“Ka më shumë se një miliard çmime në ekonominë amerikane, kështu që shkatërrimi i kërkesës do të jetë i ndryshëm sipas industrisë dhe nivelit të të ardhurave”, tha Brusuelas.
Parashikimi i pasojave nga një konflikt me kohëzgjatje dhe rezultat të pasigurt është kompleks.
Megjithatë, Brusuelas dhe ekonomisti tjetër i RSM, Tuan Nguyen, janë përpjekur ta bëjnë këtë. Në një analizë të fundit, ata përdorën rezultatet e goditjeve të mëparshme të naftës për të përshkruar rrugët e mundshme për amerikanët dhe ekonominë në tërësi.
Erozioni i të ardhurave mund të nënkuptojë më pak vizita në restorante, më pak udhëtime, më pak makina të blera dhe më pak shtëpi të shitura; rënia e investimeve dhe kërkesës mund të çojë në pushime nga puna, duke rritur dhimbjen ekonomike.
Përveç kësaj, edhe mallra të tjera mund të përballen me probleme furnizimi. Nuk është vetëm nafta që kalon nga Ngushtica e Hormuzit. Mungesa e plehrave kimike mund të rrisë çmimet e ushqimeve; problemet me heliumin mund të ngadalësojnë prodhimin e çipave dhe të rrisin kostot mjekësore; ndërprerjet e squfurit dhe gazit natyror mund të rrisin kostot industriale.
“Rezultatet ekonomike duken më të mira tani sesa në fillim të luftës“, tha Nancy Vanden Houten, ekonomiste në Oxford Economics.
Sipas saj, çmimet e naftës kanë rënë nga nivelet më të larta, armëpushimi ka sjellë njëfarë stabiliteti dhe konsumatorët, të ndihmuar nga rimbursime më të larta dhe vlera të forta të aksioneve dhe pronave, kanë përballuar rritjen e çmimeve të karburantit.
“Duket se skenari më i keq mund të shmanget, por gjërat mund të ndryshojnë shumë shpejt”, tha ajo.
Në fund, qëndrueshmëria e konsumatorëve dhe ekonomisë do të varet nga sa shpejt zgjidhet konflikti dhe sa shpejt rifillon qarkullimi normal në ngushticë.
Rrugët përpara
Edhe nëse lufta përfundon menjëherë, rimëkëmbja ekonomike nuk do të jetë e shpejtë.
“Ndalimi dhe rifillimi i prodhimit të naftës nuk është si ndezja e një drite. Në rastin më të mirë, do të duhen rreth gjashtë muaj për të kuptuar sa afër niveleve para luftës jemi”, tha Brusuelas.
Në disa raste, mund të duhen vite që prodhimi të rikthehet plotësisht.
Goditjet në furnizimin me naftë dhe materiale të tjera kritike si plehrat po përhapen në gjithë ekonominë amerikane dhe mund të rrisin çmimet për shumë mallra dhe shërbime.
Efektet e çmimeve të larta mund të zgjasin për një kohë të gjatë. Disa amerikanë mund të rikuperohen nga rritja e çmimeve, por jo të gjithë.
Familjet e tjera, me të ardhura më të ulëta, pa kursime emergjente dhe me pak hapësirë financiare do të duhet të përballen me ulje të mëdha të të ardhurave të disponueshme derisa çmimet të stabilizohen.
