Pyetja që i rri pezull në Teheran që nga sulmet e para të luftës aktuale të Iran me Shtetet e Bashkuara dhe Izrael është: Kush është në krye?
Formalisht, përgjigjja është e qartë. Mojtaba Khamenei merr rolin e udhëheqësit suprem pas vrasjes së babait të tij, Ali Khamenei, në ditën e parë të luftës, më 28 shkurt. Në sistemin e Republikës Islamike, ky pozicion është vendimtar: udhëheqësi ka fjalën e fundit për luftën, paqen dhe drejtimin strategjik të shtetit.
Por në praktikë, panorama është shumë më e paqartë.
Donald Trump e përshkruan udhëheqjen e Iranit si “të përçarë”, duke sugjeruar se SHBA-të presin një “propozim të unifikuar” nga Teherani.
Ndërkohë, autoritetet iraniane përpiqen të projektojnë unitet, duke shpërndarë mesazhe për qytetarët se “nuk ka të moderuar apo të vijës së ashpër, por vetëm një komb dhe një kurs”.
Udhëheqës i padukshëm
Që nga marrja e pushtetit, Mojtaba Khamenei nuk shfaqet në publik. Përveç disa deklaratave me shkrim – përfshirë një që këmbëngul se Ngushtica e Hormuzit mbetet e mbyllur – ka pak prova për rolin e tij të drejtpërdrejtë në drejtimin e përditshëm të vendit.
Zyrtarët iranianë pranojnë se ai plagoset në sulmet fillestare, por nuk japin shumë detaje. Sipas raportimeve të The New York Times, ai mund të ketë pësuar lëndime, përfshirë në fytyrë, që i vështirësojnë të folurit.
Kjo mungesë ka rëndësi. Në sistemin politik iranian, autoriteti nuk është vetëm institucional, por edhe publik dhe simbolik. Babai i tij e sinjalizonte drejtimin përmes paraqitjeve dhe ndërhyrjeve të dukshme – një funksion që tani mungon.
Si pasojë, krijohet një boshllëk interpretimi. Disa argumentojnë se lufta nuk i jep kohë të konsolidojë pushtetin, ndërsa të tjerë vënë në pikëpyetje aftësinë e tij për të drejtuar për shkak të lëndimeve.
Në çdo rast, vendimmarrja duket më pak e centralizuar se më parë.
Diplomacia në hije
Në letër, diplomacia është në dorë të qeverisë. Ministri i Jashtëm, Abbas Araghchi, përfaqëson Iranin në bisedimet me SHBA-të, nën drejtimin e presidentit Masoud Pezeshkian.
Por asnjëri nuk duket se përcakton strategjinë. Kjo paqartësi theksohet edhe nga fakti se delegacioni kryesohet nga kryetari i parlamentit, Mohammad-Bagher Ghalibaf.
Roli i Araghchi-t mbetet më shumë operacional sesa drejtues. Një deklaratë e tij kontradiktore mbi Ngushticën e Hormuzit tregon mungesën e koordinimit mes diplomacisë dhe vendimeve ushtarake.
Edhe presidenti Pezeshkian, i konsideruar më i moderuar, nuk imponon një linjë të pavarur.
Fuqia ushtarake në rritje
Kontrolli mbi Ngushticën e Hormuzit mbetet burimi kryesor i ndikimit të Iranit. Por vendimet për të merren nga Trupat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), të udhëhequra nga Ahmad Vahidi, dhe jo nga diplomacia.
Kjo e vendos pushtetin real në duart e strukturave ushtarake.
Në praktikë, veprimet e IRGC-së përcaktojnë ritmin e krizës, ndërsa përgjigjet politike dhe diplomatike vijnë më pas.
Një sistem pa qendër të qartë
Në këtë situatë, Ghalibaf shfaqet si një nga figurat më aktive, por pa një mandat të qartë.
Edhe pse ai këmbëngul se vepron në përputhje me udhëzimet e Khameneit, mungesa e sinjaleve të qarta nga lart e bën këtë të paqartë.
Në tërësi, sistemi iranian duket funksional, por jo i koordinuar. Autoriteti ekziston, por nuk shfaqet qartë. Diplomacia vepron, por nuk vendos. Ushtria ka ndikim të madh, por pa një strategji të shpallur publikisht.
Kjo nuk nënkupton kolaps, por një sistem që përpiqet të ruajë kontrollin nën presion, ndërsa mbetet e paqartë nëse koherenca ushtrohet realisht apo thjesht pretendohet.
