Peizazhi global i energjisë po përballet me periudhën e tij më të paqëndrueshme në dekada pas sulmeve amerikane-izraelite kundër Iranit më 28 shkurt, të cilat shkaktuan një konflikt më të gjerë dhe potencialisht të zgjatur në Lindjen e Mesme.
Ajo që filloi si një operacion ushtarak i synuar, është përshkallëzuar me shpejtësi në një konfrontim të drejtpërdrejtë me implikimet e ekonomisë globale.
Bazuar në pretendimet e mediave shtetërore iraniane dhe raporteve rajonale, Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) ka miratuar një strategji të “shantazhit energjetik” për të nxitur bashkësinë ndërkombëtare që të ushtrojë presion mbi SHBA-në dhe Izraelin që të ndërpresin sulmet e tyre.
Kërcënimi me çmimin prej 200 dollarësh për fuçi nafte u artikulua për herë të parë menjëherë pas fillimit të konfliktit.
Të dielën, një zëdhënës i lartë i IRGC-së paralajmëroi se nëse do të vazhdonin “veprimet anti-njerëzore”, bota do t’i duhet të përgatitet me një rritje masive të çmimeve të naftës, madje deri në 200 dollarë për fuçi.
Kjo retorikë është bërë që atëherë një shtyllë qendrore e mesazheve të Teheranit.
Këtë të mërkurë, Ebrahim Zolfaqari, zëdhënësi i selisë së komandës ushtarake Khatam al-Anbiya të Iranit, u tha mediave shtetërore: “Përgatituni që fuçia e naftës të jetë 200 dollarë, sepse çmimi i naftës varet nga siguria rajonale të cilën e keni destabilizuar”.
Çrregullim taktik i Iranit
Strategjia aktuale e IRGC-së mbështetet në “ndërkombëtarizimin” e kostos së konfliktit.
Duke ndërprerë rrjedhën e gati 20% të naftës dhe gazit natyror të lëngshëm (LNG) në botë përmes Ngushticës së Hormuzit, Irani synon ta përfshijë ekonominë globale në këtë situatë të vështirë.
Kjo është arsyeja pse IRGC ka shënjestruar anije nga vende neutrale, duke përfshirë anije që lundrojnë nën flamuj tajlandezë, japonezë dhe të Ishujve Marshall.
Sipas analistëve të energjisë, kjo përçarje është projektuar për të krijuar presion politik të brendshëm brenda vendeve perëndimore, për të detyruar nga ana tjetër SHBA-në dhe Izraelin të tërhiqen nga veprimet ushtarake në këmbim të stabilitetit energjetik.
Duke goditur vendet që nuk i kanë sulmuar drejtpërdrejt, Teherani po sinjalizon se asnjë tregti detare nuk është e sigurt për sa kohë që vazhdojnë sulmet në tokën e tij.
Vektori kryesor i kësaj strategjie është pikërisht prishja e tregjeve të energjisë, një element që Irani mund ta ndikojë drejtpërdrejt përmes avantazhit të tij gjeografik.
Një histori e tronditjeve të çmimeve të naftës
Ndërsa 200 dollarë për fuçi tingëllojnë astronomike, nafta është rritur me nivele të ngjashme në të kaluarën kur është përshtatur për inflacionin.
Çmimi më i lartë nominal i regjistruar ndonjëherë ishte rreth 147 dollarë në vitin 2008, i nxitur nga frika e kulmit të naftës dhe spekulimet e shfrenuara pak para krizës financiare globale. Kur rregullohet për inflacionin e vitit 2026, ai kulm i vitit 2008 përfaqëson afërsisht 211 dollarë për fuçi.
Goditjet e mëdha të mëparshme, të tilla si Embargoja Arabe e Naftës e viteve 1973-74 dhe Revolucioni Iranian i vitit 1979, panë çmimet përkatësisht të katërfishoheshin dhe të dyfishoheshin nga nivelet para krizës.
Në vitin 1980, çmimet arritën një kulm nominal prej rreth 39.50 dollarësh, që do të ishte afërsisht 160 dollarë në terma të sotëm.
Megjithatë, kriza aktuale përfshin një bllokadë totale fizike të një prej pikave më kritike të kalimit detar në botë, duke rritur rrezikun e një “goditjeje në hënë” të çmimeve.
Përgjigja e tregut dhe rezervat
Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë është përpjekur të stabilizojë tregun duke orkestruar çlirimin më të madh të koordinuar ndonjëherë të rezervave strategjike, por vazhdimi i sulmeve iraniane kundër infrastrukturës së naftës dhe anijeve cisternë e ka neutralizuar kryesisht këtë përpjekje.
Me ofruesit e sigurimeve që anulojnë mbulimin e rrezikut të luftës dhe kompanitë e transportit detar që ridrejtojnë flotat, tregu mbetet në një gjendje ankthi të lartë.
Nëse bllokada në Ngushticën e Hormuzit vazhdon, shifra prej 200 dollarësh mund të kalojë nga një kërcënim politik në një skenar gjithnjë e më të mundshëm.
Në një raport të kohëve të fundit, Oxford Economics identifikoi 140 dollarë për fuçi si pragun në të cilin ekonomia globale bie në recesion të lehtë, duke e ulur PBB-në botërore me 0.7% deri në fund të vitit dhe duke i shtyrë Mbretërinë e Bashkuar, Eurozonën dhe Japoninë drejt tkurrjes.
