Instituti Ndërkombëtar për Studime mbi Lindjen e Mesme dhe Ballkanin (IFIMES) ka publikuar një raport të hollësishëm mbi shkeljet e të drejtave të njeriut dhe standardet europiane në Shqipëri, duke u fokusuar veçanërisht në rastin e ish-Presidentit Ilir Meta.
Sipas raportit të IFIMES, arrestimi dhe trajtimi i Ilir Metës evidentojnë shkelje serioze të procedurave ligjore, duke përfshirë mungesën e njoftimit të menjëhershëm mbi arsyet e arrestimit, kufizime në të drejtën për avokat, mosdhënie të kartës së të drejtave dhe dokumentacion të pamjaftueshëm zyrtar.
Këto praktika cenojnë thelbin e së drejtës për liri dhe siguri dhe nuk respektojnë parimin e dinjitetit njerëzor, i mbrojtur nga Kushtetuta shqiptare dhe Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
Raporti thekson rëndësinë e parimit të pafajësisë dhe gjykimit të drejtë, duke vënë në dukje se klasifikimi i arrestimit si “operacion me rrezik të lartë”, përdorimi i prangosjeve dhe policëve të maskuar me mjete të paidentifikuara, mund të shihet si trajtim i padrejtë dhe i degraduar.
Pjesë nga raporti:
Rasti i Ilir Metës tejkalon nivelin individual dhe mbart një rëndësi më të gjerë politike dhe institucionale. Parregullsitë në sjelljen e autoriteteve të policisë dhe prokurorisë mund të kompromentojnë procedurat penale, të dobësojnë legjitimitetin e institucioneve gjyqësore dhe të hapin derën për pretendime për drejtësi selektive dhe instrumentalizim politik të luftës kundër korrupsionit.
Dinjiteti njerëzor dhe të drejtat e personave të privuar nga liria përfaqësojnë një provë themelore të sundimit efektiv të ligjit. Privimi nga liria nuk pezullon të drejtat themelore të njeriut; përkundrazi, ai i imponon shtetit përgjegjësi shtesë, pasi individi është tërësisht i varur nga autoritetet shtetërore. Në rastin e Ilir Metës, raporti i Avokatit të Popullit nxjerr në pah mangësi serioze procedurale gjatë arrestimit dhe ndalimit, duke përfshirë mungesën e provave se individi është informuar menjëherë për arsyet e arrestimit, kufizimet në të drejtën për akses të menjëhershëm në një avokat, mosdhënien e një karte të të drejtave dhe mirëmbajtjen joadekuate të dokumentacionit zyrtar. Këto lëshime dëmtojnë drejtpërdrejt thelbin e të drejtës për liri dhe siguri sipas Nenit 5 të KEDNJ-së, siç interpretohet nga Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, duke theksuar mbrojtjen absolute të dinjitetit njerëzor dhe detyrimin e shtetit për të garantuar të drejtat e çdo individi, pa përjashtim.
Prezumimi i pafajësisë, i garantuar nga ligji vendas dhe Neni 6 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, përbën një gur themeli të një rendi demokratik dhe ligjor. Ky parim i detyron jo vetëm gjykatat, por edhe degën ekzekutive, autoritetet e prokurorisë, policinë, si dhe median dhe aktorët e tjerë publikë. Çdo etiketim publik, paragjykim i fajit ose instrumentalizim politik i procedurave penale para një vendimi përfundimtar gjyqësor shkel rëndë prezumimin e pafajësisë dhe minon besimin e qytetarëve në gjyqësor. Në shoqëritë e polarizuara politikisht, praktika të tilla thellojnë më tej ndarjet institucionale dhe dobësojnë legjitimitetin e shtetit.
Proporcionaliteti në përdorimin e forcës dhe transparenca në procedurat policore janë elementë thelbësorë në mbrojtjen e të drejtës për një gjykim të drejtë. Gjetjet e Avokatit të Popullit nxjerrin në pah klasifikimin e papërshtatshëm të arrestimeve si “operacione me rrezik të lartë” pa prova të ndonjë rreziku të vërtetë shoqëror. Përdorimi i prangave, mbajtja e tyre brenda ambienteve të policisë dhe trajtimi i individëve pa një bazë të qartë ligjore konsiderohen me të drejtë të paligjshme dhe degraduese. Shqetësim i veçantë është se oficerët e policisë ishin të maskuar, drejtonin automjete pa shenja dalluese dhe nuk kishin kamera identifikimi të dukshme ose kamera trupi. Praktika të tilla dëmtojnë sigurinë ligjore, rrisin rrezikun e abuzimit dhe krijojnë perceptimin e zbatimit arbitrar të forcës, ndërsa në shoqëritë demokratike, dukshmëria dhe identifikueshmëria e zbatimit të ligjit përfaqësojnë aspekte kyçe të sundimit të ligjit.
