Tenderat e mëdhenj të Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI) shpesh rezultojnë me pjesëmarrje minimale, duke ngritur shqetësime serioze për mungesën e konkurrencës dhe transparencës. Sipas një analize të tregut, në çdo tender të zhvilluar nga AKSHI paraqiten mesatarisht vetëm 2.5 oferta, ndërkohë që në rang kombëtar mesatarja është dukshëm më e lartë, rreth 8.6 oferta për tender.
Por edhe kjo shifër e ulët prej 2.5 ofertash nuk përfaqëson realisht konkurrencën, pasi një pjesë e tyre rezultojnë oferta fiktive. Në praktikë, numri mesatar i ofertave të vlefshme (ose të kualifikuara) në tenderat e AKSHI-t është vetëm 1.25 për tender. Kjo do të thotë se në shumicën e rasteve nuk ka garë të mirëfilltë, por thjesht ndarje të fondeve publike mes disa operatorëve të preferuar, të cilët duket se kanë përfituar sistematikisht nga skemat e prokurimeve. Një tjetër sinjal domethënës i mungesës së konkurrencës është fakti që ofertat fituese rezultojnë të jenë shumë pranë fondit limit, në intervalin 90–99% të shumës së paracaktuar.
Ky tregues tregon qartë mungesë presioni konkurrues, pasi në një garë normale, kur operatorët rivalizojnë realisht, çmimet kanë prirje të zbresin ndjeshëm nën tavanin e vendosur. Në rastin e tenderave të AKSHI-t, janë dokumentuar rregullisht oferta fituese që arrijnë deri në 94% të fondit limit, duke treguar se kontrata i është dhënë operatorit “të preferuar”, pothuajse me vlerën e plotë të fondit të parashikuar. Këto tregues konsiderohen “flamuj të kuq” për integritetin e prokurimeve publike, ashtu siç i ka cilësuar edhe vetë platforma Open Data Albania në analizat e saj mbi tenderat problematikë të këtij institucioni.
Rastet konkrete të tenderave
Raste të shumta tregojnë për skualifikimin e ofertave më të ulëta, me qëllim që t’i hapet rruga fituesit të paracaktuar. Një shembull tipik është tenderi i vitit 2023 për ngritjen e një sistemi të qendërzuar dokumentesh me nënshkrim elektronik, me fond limit prej rreth 5.7 milionë eurosh. Në këtë procedurë morën pjesë 4 oferta, por dy operatorët që kishin paraqitur çmimet më të ulëta u skualifikuan. Në fund, kontrata iu dha ofertës së tretë në radhë, kompanisë Soft & Solution, me vlerë prej rreth 5.1 milionë eurosh. Një tjetër tender i ngjashëm ishte ai për përmirësimin e sistemit e-Leje (platforma për lejet e ndërtimit), me fond limit prej rreth 3.1 milionë eurosh. Në këtë procedurë morën pjesë vetëm dy operatorë, ndërsa fituesi rezultoi sërish Soft & Solution e Ermal Beqirit, me ofertë prej rreth 2.8 milionë eurosh.
Të dy këta shembuj ngrenë dyshime të forta për manipulim të procedurave, duke përdorur si mekanizëm kryesor skualifikimin selektiv të ofertave konkurruese. Një rast edhe më flagrant është tenderi për zhvillimin e platformës qeveritare e-Albania, zhvilluar në vitin 2022–2023, me një fond limit gjigant prej 14.6 milionë eurosh. Ky ishte një nga projektet më të rëndësishme të qeverisë në fushën e digjitalizimit dhe pritej të tërhiqte interes të gjerë nga operatorët e tregut. Megjithatë, në garë u paraqitën vetëm dy oferta. Ajo që e bën edhe më skandaloze këtë procedurë është fakti se njëra prej ofertave, e paraqitur nga kompania Infosoft Systems, ishte krejtësisht fiktive. Kjo kompani nuk dorëzoi as ofertë financiare dhe as dokumentacion të plotë, duke marrë pjesë vetëm në mënyrë formale. Si rezultat, tenderi iu dha ofertës tjetër, një konsorciumi të krijuar posaçërisht nga katër kompani: Fastech, Soft & Solution, Image & Communications dhe Helius.
Ky konsorcium u shpall fitues me një ofertë prej rreth 13.7 milionë eurosh, që përbënte përafërsisht 94% të fondit limit. Ndërkohë, “konkurenti” Infosoft u skualifikua automatikisht, pa pasur asnjë ofertë reale në dorë. Ky rast tregon se edhe kur procedurat etiketohen si “tendera të hapur”, në fakt nuk ka garë reale. Një kompani fiktive hyn vetëm për të plotësuar numrin e pjesëmarrësve, ndërsa kontrata i kalon konsorciumit apo operatorit të paracaktuar.
Dyshimet për marrëveshje të fshehta
Këto praktika të përsëritura kanë bërë që Autoriteti i Konkurrencës të ketë tashmë indicie të forta për ekzistencën e koluzionit (marrëveshjeve të fshehta) midis operatorëve që marrin pjesë në tenderat e AKSHI-t. Është vënë re se disa kompani paraqiten herë si ortakë në oferta të përbashkëta dhe herë si “konkurrentë”, duke ndarë tregun mes tyre sipas interesave të momentit. Kjo sjellje përforcon idenë se tenderat nuk janë një proces i hapur dhe transparent, por një skemë e koordinuar mes operatorëve dhe institucioneve për të garantuar që fondet publike përfundojnë gjithmonë tek një rreth i ngushtë fituesish të paracaktuar.
/Gazeta Sot/
