Shumë shqiptarë e kanë parë Britaninë e Madhe si një portë drejt një jete më të mirë. Por sot, pas deportimeve dhe riatdhesimeve të detyruara, shumë prej tyre po rikthehen në Shqipëri të zhgënjyer dhe me borxhe, duke kuptuar se ëndrra e “jetës britanike” po venitet.
Në një shesh të qytetit të Kukësit, në veri të vendit, i riu azilkërkues i deportuar muaj më parë, tha me një theks të fortë londinez: “Vëlla, tani Anglia është e mbaruar”.
Megjithatë, kafeneja Plaza në qytetin e Kukësit, ishte e mbushur plot me njerëz. Të rinj shqiptarë që pinin kafe dhe hanin akullore çokollate, shkruan ‘Sunday Times’. Kishte shumë prej atyre që ishin kthyer kohët e fundit nga Anglia.
Shumë shqiptarë janë kthyer si pjesë e një plani të riatdhesimit që nisi në 2022-ën midis qeverive të Rishi Sunak dhe Edi Ramës. Që prej atëherë, mbi 13 000 shqiptarë janë deportuar — trefishi i numrit të rikthimeve gjatë viteve 2010. Mbërritjet e tyre me gomone janë ulur me 95%, ndërsa shqiptarët janë bërë shtetësia më e deportuar.
“Policia, sa herë flasim në rrugë, na ndalon,” tha ai. “E di? Për të arrestuar shqiptarët, vetëm shqiptarët.” Ai ka jetuar në Barking, në lindje të Londrës, dhe punonte me para në dorë në kantierë, por u deportua gjashtë muaj më parë.
35-vjeçari Lad Cika u deportua në fillim të këtij viti. Ai rrëfeu se kishte shkuar në Angli në vitin 2022, nga bregu francez me një gomone. Kërkoi azil për arsye ekonomike dhe pas tre muajve në një qendër azili në Dover, u dërgua në një hotel shtetëror në Leicester.
“Vetëm fjalë të mira kam për mikpritjen,” tha ai përmes një përkthyesi. Ai ishte i dëshpëruar të shlyente një borxh prej 20 000 £ që i kishte marrë njëri nga trafikantët dhe një avokat imigracioni në Britani. “Po ecja në kopshtin e luleve në Leicester dhe më u afrua një njeri, mendoj se ishte rumun. Komunikuam me duar,” kujton Cika.
Ai e çoi në një shtëpi jashtë Leicesterit për ta punësuar, por policia ra në atë vend sërish dhe e arrestoi për punë të paligjshme gjatë periudhës së azilit — duke e dërguar në burgun e Lincolnit. “Në seancën e gjykimit mësova se ishte një fermë kanabisi,” tha ai.
Pas 18 muajsh në burg, u vendos në një fluturim riatdhesimi me eskortë policore, së bashku me shqiptarë të tjerë, dhe u fluturua drejt Tiranës nga oficerë imigracioni britanikë. Para se të hipnin në aeroplan, u dha secilit një kartë bankare me 1 200 £ të depozituara. Në aeroportin e Tiranës iu dha edhe një telefon për të kontaktuar familjen dhe për t’u marrë nga ata. Më pas, ata mbeteshin vetëm: të gjenin rrugën për në shtëpi dhe të rindërtonin jetën e tyre.
“Nuk doja të largohesha, isha gati të qëndroja në burg në Britani për një kohë të gjatë, sepse këtu nuk ka punë,” tha Cika. “Isha vetëm, doja të shkoja atje të punoja e pastaj të sjell familjen. Nëse do të kisha mundësi, do iki përsëri brenda 24 orësh. Por me dokumenta, jo ilegalisht.”
Dhjetëra mijëra banorë të Kukësit u nisën drejt Britanisë gjatë valës së 2022-ës — në atë vit rreth 12 300 shqiptarë mbërritën me anije të vogla, më shumë se një e katërta e të gjitha mbërritjeve kanalit. Të dhënat e regjistrimit në Kukës tregojnë se disa qindra janë kthyer çdo vit që atëherë. Ndërsa teksti i ndikimit britanik është i dukshëm në qytet: Mercedes-tharëse me targa britanike lëvizin në rrugët e qytetit, nga restorante si London Restaurant Hotel, pronë e një kthimi në 2000-tën, te Bar Britania (si njihet), e deri te çantat shkollore me simbolin britanik.
Qeveria shqiptare nuk e ka promovuar shumë marrëveshjen me Britaninë në publik, e cila përfshin shkëmbim të informacionit për anijet e vogla dhe rrjetet e trafikut, si edhe një forcë të përbashkët pune me oficerë britanikë dhe shqiptarë të vendosur në portin e Durrësit. Shqipëria ka forcuar kontrollet kufitare për ata që largohen, duke verifikuar dokumentacionin e bashkëudhëtarëve drejt zonës Shengen, ku kanë qasje të lirë. Vëmendje e veçantë i kushtohet të miturve që deklarojnë Britaninë, Francën apo Italinë si destinacion përfundimtar, thanë burime nga policia shqiptare. Marrëveshja ka ndihmuar edhe për kontrollin e trafikut të emigrantëve. Kriminelët shqiptarë përbëjnë një pjesë të deportimeve, por jo shumicën.
