Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), nën drejtimin e Mirlinda Karçanajt, është bërë një nga institucionet më të kritikuara për mënyrën se si administrohen fondet publike për projektet e teknologjisë së informacionit. Tenderë të përsëritur për të njëjtat kompani, skualifikim i ofertave më të lira, projekte me kosto të fryra deri dhjetë herë mbi vlerën reale, kontrata të klasifikuara dhe rritje abuzive kostosh në disa prej projekteve më të rëndësishme, këto janë disa nga gjetjet e raporteve zyrtare, investigimeve mediatike dhe akuzave politike.
KLSH
Tenderimet e AKSHI-t kanë qenë subjekt i raporteve kritike nga Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) KLSH, gjatë auditit në Fondin e Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor (FDSKSH), zbuloi se AKSHI kishte rritur në mënyrë të pajustifikuar kostot e disa projekteve IT të financuara nga FDSKSH. Konkretisht, në 3 tenderë (moduli i depove farmaceutike, regjistri elektronik i e-vizitave, dhe përmirësimi i dhomës së serverëve), AKSHI kontraktoi gjithsej 2 milionë € mbi vlerat e parashikuara në buxhetin e Fondit. Për shembull, projekti i software-it të depove farmaceutike ishte planifikuar 50 mln lekë, por AKSHI e prokuroi me 127.6 mln lekë (155% mbi buxhet).
Po ashtu, sistemi i e-vizitave u planifikua 80 mln lekë, ndërsa kontrata e AKSHI doli 215.6 mln lekë. Edhe kontrata me kompaninë ABS për përmirësimin e dhomës së serverëve kushtoi 94.2 mln lekë (gati dyfishi i buxhetit 54 mln të Fondit). KLSH konstatoi se AKSHI përfshiu shpenzime mirëmbajtjeje shumëvjeçare në kontrata pa u siguruar që Fondi i kishte buxhetuar ato, duke shkelur rregullat e menaxhimit financiar dhe krijuar detyrime të prapambetura. Ky raport ngre dyshimin e abuzimit me fondet publike dhe mungesës së koordinimit financiar. AKSHI në reagimin e vet mohoi shkeljet, duke thënë se kontratat ishin nën fondin limit dhe kursyen para, pasi përfshinë edhe mirëmbajtjen që FDSKSH s’e kishte parashikuar.
Dyshime për favorizim dhe konflikt interesi
Shumë denoncime publike kanë zbuluar dhe favorizimin e kompanive të lidhura politikisht. Për shembull, është vënë në dukje se i njëjti tender mirëmbajtjeje (me vlerë ~1.9 mln €) është dhënë me përsëritje në vitet 2020, 2022 dhe 2024 tek i njëjti operator, me të njëjtën vlerë, duke ngritur dyshimin e marrëveshjes së fshehtë për ndarjen e tregut. Një tjetër rast është kontrata e portalit e-Albania (4.5 mln €) ku AKSHI skualifikoi ofertën më të lirë dhe favorizoi bashkimin Soft&Solution/Fastech me ofertë më të shtrenjtë, duke shkaktuar dëm potencial buxhetit.
Afera “Laboratorët AKSHI”
Në 2023–2024 doli në pah një aferë e dyshuar me laboratorët e shkollave (projekt i AKSHI-t financuar nga qeveria). Ish-zv/Kryeministri Arben Ahmetaj publikoi akuza se kompania e baxhanakut të Kryeministrit (“First…”, ish-ABS) ka marrë pa garë një projekt 15 milionë € për laboratorë TIK, me kosto të fryra dhjetëfish mbi vlerën reale. Ahmetaj deklaroi publikisht se për këtë aferë SPAK kishte lëshuar dy urdhër-arreste, por ato u “çkombinuan” para ekzekutimit. Këto pretendime janë shumë serioze, sugjerojnë ndërhyrje politike për të stopuar hetimet dhe implikojnë drejtpërdrejt AKSHI-n në korrupsion të nivelit të lartë. Ahmetaj kërkoi nga gazetarët të hetojnë si u fsheh ABS pas një emri të ri (AIBS) dhe si një kompani me xhiro vjetore 1.9 mln € fitoi një tender 1.8 mln € – duke nënkuptuar fiktivitet të kapitalit dhe kapje të institucionit. Këto akuza pritet të verifikohen nga organet ligjzbatuese; ndërkohë hedhin dyshime shumë të rënda mbi integritetin e tenderimeve të AKSHI-t.
Thirrje për hetime
Nga ana tjetër Partia Demokratike ka cilësuar AKSHI-n si “kopshti privat i Edi Ramës” ku tenderat jepen familjarëve dhe miqve. Investigimet mediatike kanë nxjerrë fakte se “torta” e fondeve të IT është ndarë në mënyrë klienteliste. AKSHI-n e quajnë “përbindëshi që po gllabëron buxhetin” dhe evidentohet se qysh kur qeveria i kaloi të gjitha tenderët e IT te AKSHI (2017), buxheti për IT është fryrë jashtë kontrollit. AKSHI tashmë dikton standardet, fondet limit, zgjedh fituesit, mbikëqyr kontratat dhe bën pagesat – fuqi monopolisike që as vetë qeveria si e tërë nuk e ka. Kjo centralizim ekstrem pa kontrolle është terren i përshtatshëm për abuzime dhe korrupsion, një shqetësim i ngritur gjerësisht.
Mungesë transparence
Shumë kontrata të AKSHI-t (sidomos ato të klasifikuara) vuajnë nga mungesa e transparencës, pasi nuk publikohen dokumentet standarde as njoftimet e detajuara. Vetëm pagesat në Thesar zbulojnë egzistencën e tyre. Kjo e bën të vështirë zbulimin e parregullsive pa auditime të dedikuara. Gjithashtu, raportet e RedFlag tregojnë se AKSHI shpesh nuk respekton rregullat e publikimit as për tenderët e zakonshëm (vonon publikimin e rezultateve, nuk jep arsyet e skualifikimit, etj.), gjë që ka penguar konkurruesit e mundshëm të bëjnë ankesa në kohë. Pra të dhënat dëshmojnë se tenderimet e AKSHI-t gjatë 2014–2025 kanë qenë problematike në disa drejtime: koncentrim i madh fondesh në pak duar, procedura jo konkurruese, mungesë gare reale, dhe indicie të forta për favorizim dhe mbivlerësim kontratash. Një gjë është e qartë: trendet financiare të AKSHI-t janë në rritje, por duhet siguruar që kjo rritje të shoqërohet me transparencë dhe llogaridhënie më të madhe, për të shmangur abuzimet dhe për të siguruar vlerë për paranë publike.
/sot/
